خرقه پوشان درباري؛ علل دربارگرايي صوفيّه از قرن ششم تا نهم هجري

ارتباط اهل خانقاه با دربار در طي قرن هاي ششم تا نهم هجري مسيري را طي كرده است كه مي توان گفت با عقيدۀ صوفيان قبل از قرن ششم در تضادّ است؛ به اين معني كه در ادوار قبل تر، گفتار و كردار خانقاهيان به گريز از مراكز قدرت تأكيد داشت؛ امّا از قرن ششم به بعد برخي از صوفيّه، تلاشي را آغاز نمودند كه منجر به تسهيل روابط خانقاه با دربار شد به طوري كه در قرن نهم كار به جايي رسيد كه برخي از صوفيّه، تصوّف عملي را رها كرده و در امور درباري شركت مي جستند. از نظر زماني، قرن ششم نقطۀ تلاقي اين دو ديدگاه متضّاد در تاريخ تصوّف است كه از آن به دورۀ گذار تعبير شده است؛ در اين بازۀ زماني، دو نوع صوفي در ارتباط با موضوع دربار وجود دارد؛ دستۀ اوّل كساني هستند كه همچنان به عقيدۀ اسلافشان پافشاري مي كنند و اهل خانقاه را از رفت و آمد به دربار برحذر مي دارند. دستۀ دوم نيز صوفياني هستند كه در عمل خواهان ايجاد پيوند بين خانقاه و دربار هستند و در گفتارشان آن را توجيه مي كنند. در اين مقاله، با تكيه بر اقوال مشايخ اين دوره، ضمن بيان موضوع، به بررسي دلايلي پرداخته شده است كه موجب ايجاد وضعيت جديد در تاريخ تصوّف گرديد.