مقايسه مفهوم «خودشناسي» در نگرش مولوي و جامي

«خودشناسي» يا «معرفـه‌النفس» از مهم ترين مباحثي است كه علماي اخلاق، عرفا و فلاسفه از ديرباز بر آن تأكيد داشته‌اند. حكما و عارفان مسلمان، مبتني بر آيات قرآن و احاديث، به‌ويژه حديث معروف «مَن عَرَفَ نَفسَه فَقَد عَرَفَ رَبَّه» مهم‌ترين راه شناخت خدا را از مسير معرفت حقيقي به «خود» دانسته‌اند. مولوي و جامي نيز در آثار خود، به‌ويژه اشعار عرفاني، به شيوه هاي گوناگون به خودشناسي و اهميت و  آثار آن اشاره كرده‌اند؛ مولوي خودشناسي را جوهر جميع دانش ها و نشناختن حقيقت خود را آفت جهان بشري دانسته و تصفيۀ باطن را راهي براي وصول به حقيقت الهيِ انسان برشمرده‌است؛ جامي نيز، از تابعان مولوي، در آثار مختلف خود از ضرورت خودشناسي، با هدف نائل شدن به ساحت قرب حق، سخن گفته‌است. يافته‌هاي اين پژوهش، كه به روش توصيفي ـ تحليلي انجام گرفته‌است، نشان مي‌دهد كه هردو شاعر، با تأكيد بر وصول به حق از مسير خودشناسي، شروطي را براي تحقّق اين امر نيز ذكر كرده‌اند؛ مولوي و جامي به عشق الهي به‌عنوان مقدّمه‌اي براي خالي شدن از نفسانيات باور دارند و معتقدند آدمي، از رهگذر جهاد با نفس، التزام به اعمال عبودي، عزلت، خلوت و شب‌زنده‌داري، قطع تعلّق از غير و مراقبه دائم مي‌تواند به جايگاه حقيقي خود برسد.