كاركرد مذهبي و اقتصادي كرامات شيخ احمد جامي در عهد سلجوقي

شيخ احمد جامي، ملقب به «ژنده پيل»، از عارفان مشهور عهد سلجوقي بود كه در روستاي «نامق» متولد و در تربت جام خانقاهي برپا ساخت. او از طريق كرامات و آموزه‌هاي خود نقش زيادي در تحولات اجتماعي، مذهبي و اقتصادي تربت جام داشت. نقش او به‌گونه‌اي مؤثر بوده است كه امروزه نيز مزار او يكي از مشهورترين زيارتگاه‌هاي مريدان و دوستداران او به‌حساب مي‌آيد. يكي از راهكارهاي مسلك هاي صوفيانه براي جذب مريدان بيشتر و منكوب كردن مخالفان استفاده از قدرت مافوق انساني شيخ يا همان كرامت بود. ذكر كرامات عرفا تنها حكاياتي براي سرگرمي و سرخوشي مريدان نيست؛ بلكه آن تبديل به گفتماني شد كه صوفيان براي تأمين منافع گوناگون از جمله مذهبي و اقتصادي سود مي بردند. مبناي اين پژوهش كتاب «مقامات ژنده پيل» نوشته محمد غزنوي است كه شرحي كرامت گونه زندگي شيخ احمد جام(م. 536 ه.ق) را به تصوير مي‌كشد. تشريح و تحليل داده‌ها و منابع تاريخي نشان مي‌دهد كه از نظر مذهبي طريقت‌هاي صوفيانه در برابر رقباي مذهبي و مسلكي از گفتمان كرامت براي اقناع‌گري مخالفان و مريدان سود مي بردند. از لحاظ اقتصادي نيز با رشد چشمگير تعداد خانقاه ها و مريدان از دوره سلجوقي(590-429 ه.ق)، تأمين مايحتاج روزانه نيازمند منابع وسيع مالي بود و اين امر سبب ساز پيوند با گروههاي مختلف اجتماعي و سياسي مي شد. كرامت نيز ابزار مناسبي براي پذيرش دواطلبانه كمك مالي اين اقشار بود. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي انجام شده است .