از مصاحبت سيمرغ تا منتقد سياسي و اجتماعي (سيري در انديشه‌هاي سياسي و اجتماعي عطار)

عطار بي ترديد از استثنائات عرفان ايراني و اسلامي است. آفرينش آثار ارزشمندي چون منطق الطير، الهي نامه و مصيبت نامه، خود به تنهايي شاهدي كافي براي بزرگي و عظمت انديشه و سترگي جايگاه او در عرفان و تصوف است. با اين وجود  درخشش عطار در حوزه ي عرفان و تصوف موجب مغفول ماندن بسياري از ابعاد انديشگاني او شده است؛ كه يكي از آنها تأملات سياسي و اجتماعي اوست. در اين مقاله، با روش تحليلي-توصيفي برآنيم تا با بررسي و تحليل نمونه هايي از شعر عطار در ارتباط با مكتب عرفاني كه به آن تعلق داشته و در بستر سياسي اجتماعي قرن ششم به شرح انديشه هاي اجتماعي و سياسي او بپردازيم. بنابراين، ابتدا آثار او را از منظر اجتماعي ارزيابي مي كنيم و موضع او در مواجهه با جامعه را مورد بررسي قرار مي دهيم و سپس به ظرفيت سنجي سياسي آثار او در قالب دو بحث بنيان هاي انديشه ي سياسي و گونه شناسي انتقادهاي سياسي او مي پردازيم. ترديدي نيست كه  به واسطه ي اهميت نقش و جايگاه تصوف در تمدن ايراني و اسلامي، پژوهش هايي از اين دست، ضمن آنكه مي توانند جوانبي از اين متون را آشكار كنند كه تا پيش از اين پشت حجاب زيباشناختي و معرفتي پنهان بودند، به شناخت سير تحول انديشه هاي سياسي و اجتماعي كمك شاياني مي كنند