مقايسه تحليلي داستان ابراهيم (ع) در سوره‌هاي مكّي و مدني

داستان ابراهيم (ع) از جمله داستان‌هاي چند‌ نسخه‌اي قرآن است كه در سوره‌هاي متعدّد مكّي و مدني روايت شده است. از آنجا‌ كه ابراهيم (ع) بنيان‌گذار اديان توحيدي و نياي يكتا‌پرستان است، شخصيّت او در قرآن كريم و در كتاب مقدّس، مورد توجه بسياري از پژوهشگران قرار گرفته است. نقطه اتّكاي پژوهش حاضر مقايسه نسخه مكّي و مدني گزارش قرآن كريم از داستان ابراهيم(ع) و خانواده اوست. نتيجه‌اي كه اين مقايسه به دست مي‌دهد آن است كه برخي پيرفت‌هاي اين داستان به سوره‌هاي مكّي و برخي به سوره‌هاي مدني مختصّ است. برخي نيز ميان ميان اين دو دسته سوره مشترك است و تنها تفاوتي در پيرنگ آنها وجود دارد. تفاوت پيرفت‌هاي سوره‌هاي مكّي و مدني در بيشتر موارد با فضاي نزول اين دو دسته سوره و فضاي حاكم بر دو شهر مكّه و مدينه پيوند مي‌يابد. البته نقش مخاطب را نيز نمي‌توان انكار كرد. غلبه پديده شرك بر فضاي اجتماعي مكّه و همچنين فزوني مخاطبان مشرك بر مخاطبان مؤمن، روايت آن دسته از پيرفت‌هايي را مي‌طلبد كه از مبارزه ابراهيم(ع) با مظاهر شرك حكايت مي‌كند. در مقابل، برخي پيرفت هاي اختصاصي سوره هاي مدني متأ ثّر از فضاي تشريع و قانون گذاري مدينه، تمهيدي به منظور تشريع برخي احكام است كه به مخاطبان مؤمن مربوط مي شود.