ارزيابي راهبردهاي مراقبت‌هاي اوليه سلامت (PHC) در نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران: پژوهشي مبتني بر كنترل راهبردي

در پايان كنفرانس آلماآتا، مراقبت‌هاي اوليه سلامت به عنوان رويكرد مبنايي در حوزه سلامت و كليد تحقق اهداف «بهداشت براي همه» مطرح گرديد و كشورهاي عضو پذيرفتند كه راهبردهاي نظام سلامت خود را بر همان اساس تدوين كنند. در نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران نيز، راهبردهاي مختلفي در اين زمينه اتخاذ گرديد، از جمله ايجاد خانه‌هاي بهداشت در مناطق روستايي و برنامه‌هاي گسترش آن، تشكيل رابطين بهداشت با هدف فعال‌سازي خدمات در مراكز شهري و طرح پزشكي خانواده. هدف اصلي پژوهش حاضر ارزيابي راهبردهاي اتخاذشده در جهت گسترش خدمات مراقبت‌هاي اوليه سلامت (PHC) در نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران است. در اين راستا با بهره‌گيري از ابزار كنترل راهبرديِ كارت امتيازي متوازن متناسب‌سازي شده جهت ارزيابي راهبردهاي PHC، چارچوب مفهومي اوليه استخراج و به خبرگان عرضه و سرانجام با استفاده از روش تحليل مضمون، اين بسته راهبردي، ارزيابي شد. در راستاي نيل به هدف پژوهش، پنج منظر مختلف شامل منظر جهت‌گيري‌هاي كلان، منظر ذي‌نفعان، منظر مالي، منظر رشد و يادگيري و منظر فرآيندهاي داخلي به عنوان مضامين فراگير در شبكه مضامين، ارزيابي شدند. علي‌رغم آنكه محوريت خدمات PHC در نظام سلامت، از اهرم‌هاي اين خدمات است اما راهبردهاي اتخاذ شده باعث خروج اين خدمات از محوريت ارائه خدمت در نظام سلامت گشته است؛ بنابراين، از منظر جهت‌گيري‌هاي كلان، ضعيف ارزيابي مي‌شوند. نكته مهم آن است كه ضعف راهبردهاي PHC در اين مؤلفه، بر ساير مؤلفه‌ها نيز اثرگذار بوده و نتيجه‌گيري نهايي آنكه علي‌رغم اهميت اثبات‌شده خدمات PHC در دنيا، راهبردهاي گسترش مراقبت‌هاي اوليه سلامت در جمهوري اسلامي ايران در راستاي ارزش‌هاي محوري اين خدمات ضعيف ارزيابي شده و اين خدمات به نوعي واجب فراموش‌شده‌ي نظام سلامت به حساب مي‌آيند.