تجزيه ميانگين نسل‎ها براي برخي صفات زراعي در دو تلاقي گندم نان تحت دو شرايط رطوبتي مختلف

به منظور فهم چگونگي كنترل عمل ژن در صفات زراعي گندم، شش نسل اصلي از دو جمعيت اصلاحي در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در دو شرايط نرمال و تنش خشكي با استفاده از روش تجزيه ميانگين نسل‎ها، در دانشگاه رازي در سال زراعي 95-1394 مورد بررسي قرار گرفتند. نتايج تجزيه واريانس وزني نشان داد كه اختلاف معني ‎داري بين نسل‎هاي مختلف از نظر اكثر صفات تحت هر دو شرايط وجود دارد. اغلب اثرات ژني شامل افزايشي، غالبيت و اپيستازي در تبيين وراثت اكثر صفات نقش داشتند. در هر دو تلاقي، در خصوص اكثر صفات، اثر غالبيت بزرگتر و معني‎دار بود. از اين‏رو، گزينش در نسل‎هاي پيشرفته و نيز استفاده از روش بالك – شجره ‎اي براي بهبود اين صفات در جمعيت حاصل از اين دو تلاقي پيشنهاد مي‎شود. البته، با توجه به نقش بيشتر ژن‎هاي با اثر افزايشي در تبيين صفات تعداد سنبله در بوته و قطر ساقه اصلي در تلاقي مرودشت × سيستان و صفات وزن سنبله‎ ها در بوته و طول ريشك تحت شرايط تنش در تلاقي مرودشت × نورستار، استفاده از گزينش دوره‎اي براي تجميع اين ژن‎ها و سپس انتخاب لاين‎هاي با خصوصيات زراعي مطلوب قابل توصيه است. مدل كنترل ژنتيكي اغلب صفات، در هر دو شرايط تقريباً مشابه بود و چندان تحت تأثير تنش خشكي قرار نگرفت. طبق نتايج تجزيه واريانس حاصل از روش رگرسيوني، مقدار R2 براي همه صفات در اين مطالعه بزرگتر از 0.81 بود كه حاكي از توجيه تنوع فنوتيپي توسط مدل مربوطه مي‎باشد. بالاترين وراثت‎پذيري عمومي، براي وزن صد دانه (0.67) در شرايط نرمال در تلاقي مرودشت × سيستان و براي صفات ارتفاع بوته اصلي (نرمال: 0.76 و تنش: 0.67) و طول پدانكل (نرمال: 0.72 و تنش: 0.67) در تلاقي مرودشت × نورستار و بالاترين وراثت‎پذيري خصوصي براي وزن صد دانه (0.41) در شرايط تنش در تلاقي مرودشت × سيستان برآورد گرديد.