بررسي تنوع ژنتيكي و ارزيابي برخي ژنوتيپ‌هاي كنجد تحت تنش شوري

كنجد يكي از قديمي‌ترين محصولاتي است كه بشر تا به امروز شناخته است. كنجد در جهان باستان به‌دليل مقاومت به خشكي، سهولت استخراج روغن از بذرها و پايداري روغن محصول باارزشي بوده است. ايران به‌لحاظ اقليمي در زمره مناطق خشك و نيمه‌خشك دنيا قرار دارد. در اين مناطق معمولا بارندگي كم و پراكنده و تبخير زياد سبب تجمع املاح در لايه سطحي خاك مي‌شود. ازاين‌رو شوري خاك و آب آبياري سبب بروز تغييرات مورفولوژيكي، فيزيولوژيكي و شيميايي مهمي مي‌شود. نمك بيش از حد يعني بيش از آنچه گياهان به آن نياز دارند، رشد و توليد محصول را محدود مي‌كند و مي‌تواند منجر به مرگ گياه شود. در اين آزمايش تعداد ۲۰ ژنوتيپ كنجد در گلخانه كشت شد. آزمايش به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار اجرا شد. ۷۵ ميلي‌مولار سديم كلريد در هر ليتر آب حل و گلدان‌ها با آب شور آبياري مي‌شد. بر اساس نتيجه تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين اثر متقابل ژنوتيپ × تنش در همه صفات مورد بررسي معني‌دار گرديد. ژنوتيپ‌ها آمريكايي و يلووايت به‌ترتيب با 17.927 و 14.07 گرم بيشترين و 714 و دزفول به‌ترتيب با 2.43 و 2.07 گرم كمترين مقدار وزن دانه در بوته در شرايط نرمال و ژنوتيپ‌ها اولتان و آمريكايي به‌ترتيب با ميانگين 0.8963 و 0.734 گرم بيشترين و داراب 1 و دزفول به‌ترتيب 0.92 و 0.71 گرم كمترين مقدار وزن دانه در بوته در شرايط تنش شوري را داشتند. در اين آزمايش بهترين لاين‌هاي متحمل به تنش شوري، ژنوتيپ‌هاي اولتان، آمريكايي، چيني، دشتستان 2، 369 و 418 بودند. شايان ذكر است ژنوتيپ‌هاي مذكور از عملكرد پايداري‌تري نسبت به سايرين در هر دو شرايط برخوردار بودند، بنابراين داراي ژن هاي تحمل به تنش هستند و در مطالعات آينده مي‌توانند مورد توجه قرار گيرند. همچنين ژنوتيپ‌هاي داراب 1، 730 و دزفول حساس-ترين ژنوتيپها به تنش شوري در اين آزمايش بودند.