شمار پيامبران در قرآن و تحليل انتقادي آن در منابع اسلامي

در قرآن كريم فقط نام 25 پيامبر ذكر شده است، اما در تفاسير مجاميع حديثي و ديگر منابع اسلامي، شمار پيامبران را از 23 تا 2225000 آورده‌اند. غالب اين آمار‌ها يا سند ندارند يا ازنظرِ سندي ضعيف‌اند و حجيت ندارند. در عين حال، از صدر اسلام تاكنون با استشهاد به آيۀ «وَ لَقَد اَرسَلنا رُسَلاً مِن قَبلِكَ مِنهُم مَن قَصَصنا عَلَيكَ وَ مِنهُم مَن لَم نَقصُص عَلَيكَ» (مؤمن: 78) تضادي ميان قرآن و روايات ديده نشده و در عرف مسلمانان شمار پيامبران با رقم 124000 جا افتاده و شهرت يافته است. مسئله اين است كه آيۀ پيش‌گفته و نيز آيۀ هم‌مضمون آن «وَ رُسُلًا قَدْ قَصَصْناهُمْ عَلَيكَ مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيك» (نساء: 164) در مقام بيان آن نيستند كه نام برخي از انبيا در قرآن آمده و نام برخي نيامده است، بلكه هر دو آيه در مقام بيان اين مطلب‌اند كه قصۀ بعضي از انبيا همچون نوح(ع) و ابراهيم(ع) در قرآن بيان شده و قصۀ برخي از انبيا چون ذوالكفل(ع) و ادريس(ع) در قرآن نيامده و تقريباً يا تحقيقاً به ذكر نام آن پيامبران اكتفا شده است. خداوند هدايت اقوامي كه پيامبري نداشته‌اند را با عقل پيامبر دروني و سلسلۀ منذران و هاديان به سامان رسانده است. انبوه‌سازي پيامبران ريشه در فرهنگ يهوديان دارد، زيرا «نبي/نوي» معنايي عام داشته و كاهنان و پيشگويان و مفسرانِ تورات را نيز در برمي‌گرفته است.