معناشناسي هم‌ نشين‌هاي واكنشي واژه «ابتلاء» در قرآن (براساس نظريه ميدان‌هاي معنايي)

واژهٔ ابتلا يكي از واژگان كليدي قرآن است. بسامد سي‌وهشت مورديِ مشتقات اين ماده نشان از اهميت آن در دستگاه زباني قرآن دارد. مطالعهٔ ميدان معنايي واژگان قرآن، شيوه‌اي نوين به‌منظور كشف لايه‌هاي معنايي و دستيابي به مراد خداوند از راه تحليل نظام‌مند روابط درون‌متني است؛ تحليل روابط هم‌نشيني يكي از راه‌هاي مطالعهٔ ميدان معنايي واژگان است. در ميان مجموعه كلماتي كه با ابتلا هم‌نشين شده است، آن دسته از واژگاني كه بيانگر واكنش‌هاي امتحان‌شونده و امتحان‌گيرنده در طول فرايند ابتلاست از اهميت مضاعفي برخوردارند؛ چه آنكه شناخت اين عكس‌العمل‌ها مي‌تواند تغييرات مثبتي در جهت‌گيري انسان در برابر ابتلا ايجاد كند. تحليل گزاره‌هاي قرآني مشتمل بر هم‌نشين‌هاي واكنشي نشان مي‌دهد عكس‌العمل انسان در هنگام مواجهه با امتحان‌هاي الهي به دو دستهٔ مطلوب و نامطلوب تقسيم‌شدني است. به هر دسته از واكنش‌هاي انسان پاسخي از سوي خداوند تعلق مي‌گيرد؛ واكنش خداوند در برابر عكس‌العملِ مطلوب انسان‌ها به شكل پاداش و عفو تجلي مي‌يابد و واكنش نامطلوب با عذاب پاسخ داده مي‌شود.