تحليل گفتمان انتقادي خطبه دمشقيه امام سجاد (ع) براساس نظريه نورمن فركلاف

امام سجاد(ع) در پرخفقان‌ترين دوران امامت كردند؛ با اين ‌حال از رشد جامعه و مبارزه با طاغوت غفلت نورزيدند. درك چنداني از جهاد روشنگرانهٔ ايشان وجود ندارد، لذا انجام چنين پژوهش‌هايي ضرورت مي‌يابد. در واقع مسئلهٔ اساسي در اين‌گونه پژوهش‌ها اين است كه با بهره‌گيري از نظريات جديدِ حوزه‌هاي مختلف و با نگاهي برون‌ديني، به مباحث ديني و طرح مباحث جديد يا اثبات مطالب گذشته اهتمام ورزيده شود.در اين جستار نيز از نظريهٔ تحليل گفتمان انتقادي فركلاف بهره گرفته‌ايم. فركلاف در نظريهٔ خود قائل به سه مرحلهٔ توصيف، تفسير و تبيين است. به‌روش تحليلي‌توصيفي برمبناي نظريهٔ فركلاف در مرحلهٔ توصيف و تفسير روشن مي‌شود كه اين خطبه ازنظرِ روابط معنايي، عبارت‌بندي‌ها، بار ايدئولوژيك و ارزش استعاري واژگان، وجوه امري و خبري، معلوم و مجهولي افعال و تأكيد و... متناسب با بافت و هدف خطابه‌گويي است. روابط بينامتني آن با قرآن و مناظرات اميرمؤمنان(ع) و امام مجتبي(ع) با معاويه نيز مشهود است. در بخش تبيين نيز تأثيرگذاري كلام امام بر جوّ حاكم و تغيير آن با شواهد تاريخي و مستند نشان داده شده است.