ارزيابي برخي صفات فيزيولوژيك، عملكرد و محتويات اسانس زرين گياه Dracocephalum kotschyi Boiss. در رويشگاه‌هاي طبيعي بجنورد

زرين گياه Dracocephalum kotschyi Boiss. از گياهان دارويي و معطر است كه در رويشگاه هاي طبيعي در نواحي كوهستاني و مرتفع كشور يافت مي شود. اين گياه به دليل داشتن اسانس زياد و خواص دارويي با اهميت، بسيار مورد توجه است. در اين تحقيق به‌منظور بررسي تأثير رويشگاه بر صفات فيزيولوژيك، بازده و محتواي اسانس، نمونه برداري به صورت تصادفي از سرشاخه‌هاي گل‌دار گياه در مرحله گلدهي كامل با سه تكرار از رويشگاه‌هاي طبيعي آن واقع در ارتفاعات اسپيدان، آخورداغ و اركان استان خراسان شمالي انجام گرفت. نتايج نشان داد كه گياهان رشديافته در منطقه اسپيدان با 15/76 گرم وزن تر و 3/24 گرم وزن خشك بيشترين و گياهان منطقه آخورداغ با 12/58 گرم وزن تر و 2/68 گرم وزن خشك كمترين ميزان وزن تر و خشك را نشان دادند. در ارتباط با محتواي تركيبات فلاونوئيدي و درصد بازده اسانس، زرين گياه هاي ارتفاعات اركان با 69/63 (ميلي گرم كوئرستين بر گرم عصاره خشك) و 1/52 درصد بيشترين مقادير اين تركيبات را به خود اختصاص دادند. در ادامه نتايج نشان داد 23 تركيب در اسانس زرين گياه هاي سه رويشگاه شناسايي شد كه تركيبات سيس الفابرگاموتن، ليمونن و بتا اوسيمن     عمده ترين تركيبات مشترك در اسانس سه منطقه بودند. در ارتباط با خاصيت آنتي‌اكسيداني نيز، گياهان منطقه اركان با 50/89 ميكروگرم بر   ميلي ليتر، ظرفيت آنتي‌اكسيداني بيشتري را نسبت به ديگر رويشگاه ها در مهار راديكال هاي آزاد DPPH نشان دادند. از نظر محتواي آنتوسيانين نيز عصاره زرين گياه هاي منطقه اركان با 2/96 ميلي گرم سيانيدين 3 گلوكوزيد در گرم با اختلاف معني داري در مقايسه با ساير رويشگاه ها، منبع بيشتري از آنتوسيانين ها بودند. گياهان رشديافته در ارتفاعات اركان محتواي تركيبات آنتوسيانين، فلاونوئيد، ظرفيت آنتي اكسيداني و بازده اسانس بيشتري نسبت به ساير رويشگاه ها از خود نشان دادند و به نظر مي رسد رويشگاه اركان مناسب ترين شرايط را براي كشت اين گياه دارويي ارزشمند داشته باشد.