اثرات تنش‌هاي مستقل و توأم خشكي و شوري بر صفات زراعي، متابوليت‌هاي ثانويه و فعاليت آنتي‌اكسيداني گياه خلال دندان (Ammi visnaga L.)

تنش هاي خشكي و شوري از مهمترين تنش ‌هاي موجود در زمين هاي كشاورزي جهان و به ويژه ايران است، كه به سرعت در حال گسترش مي باشد. در اين مطالعه، اثرات مستقل و توأم تنش هاي شوري و خشكي، بر صفات زراعي و بيوشيميايي گياه دارويي خلال دندان مورد مطالعه قرار گرفت. آزمايش به صورت اسپليت پلات و در قالب طرح بلوك كاملاً تصادفي با سه تكرار انجام شد. سطوح مختلف آبياري (بر اساس 50، 70 و 85 درصد ميزان تخليه ظرفيت زراعي خاك به ترتيب به عنوان شاهد، تنش متوسط و تنش شديد) و سطوح مختلف شوري (شاهد، 80 و 100 ميلي مولار نمك كلريد سديم به منظور اجراي تنش ها انتخاب شد. نتايج مطالعه نشان داد كه سطوح مختلف تنش هاي مستقل و توأم شوري و خشكي، در هر دو حالت، باعث كاهش معني دار در عملكرد دانه، وزن هزار دانه و ارتفاع و افزايش معني دار در محتواي مالون دي آلدهيد نسبت به تيمار شاهد شد. در تنش هاي توأم خشكي و شوري افزايش معني دار در محتواي كل فنول، محتواي كل فلاونول، محتواي كل فلاونوئيد، فعاليت آنتي اكسيداني، محتواي پرولين و كاروتنوئيد نسبت به تيمار شاهد، به عنوان مكانيسم هايي دفاعي در جهت مقابله با اثرات منفي تنش هاي تركيبي مشاهده شد. در تيمارهاي تركيبي مختلف، تغييرات محتواي كلروفيل روند يكساني را نسبت به تيمار شاهد نشان نداند. كمترين ميزان عملكرد دانه و ارتفاع بوته و بيشترين فعاليت آنتي اكسيداني در تنش تركيبي شديد خشكي و شديد شوري مشاهده شد. حداكثر محتواي فلاونول و كاروتنوئيد و كمترين ميزان مالون دي آلدهيد در تنش تركيبي متوسط خشكي و عدم تنش شوري (D2S1) مشاهده شد. حداكثر ميزان محتواي كل فنول (228/64 ميلي گرم گاليك اسيد بر گرم برگ تر) و فلاونوئيد (120/62 ميلي گرم كوئرستين بر گرم برگ تر) در تنش تركيبي متوسط شوري و شديد خشكي (D3S2) و حداكثر محتواي آنتوسيانين (0/12 ميكرو مول بر گرم وزن تر) در تنش تركيبي شديد شوري و خشكي (D3S3) حاصل شد، كه نشان دهنده اثرات تحريك كنندگي اين سطوح از تنش هاي تركيبي در توليد حداكثري تركيبات فنوليكي، فلاونوئيدي و آنتوسيانيني در گياه خلال دندان بود. با توجه افزايش معني دار تركيبات فنوليكي در سطوح متوسط و شديد از تنش هاي خشكي و شوري، كشت آن در زمين هاي متأثر از تنش هاي خشكي و شوري مي تواند مورد توجه قرار گيرد.