ارزيابي و مقايسه تطبيقي شاخص‌هاي خشكسالي SMDI ، SPI و RDI در منطقه زرقان، استان فارس

رطوبت خاك از اصلي‌ترين عواملي است كه تحت‌تاثير خشكسالي قرار مي‌گيرد. شاخص كمبود رطوبت خاك (SMDI) يكي از مهمترين شاخص‌هايي است كه براساس رطوبت خاك، خشكسالي را پايش مي‌نمايد. اما به دليل عدم اندازه‌گيري مستقيم رطوبت خاك در ايستگاه‌هاي هواشناسي و نبود اطلاعات، به‌طور محدودي استفاده شده است. در پژوهش حاضر از داده‌هاي هواشناسي ايستگاه سينوپتيك زرقان در طول دوره آماري 30 ساله (1992 تا 2022) استفاده و به كمك دو مدل ET0 و AquaCrop مقدار رطوبت خاك در عمق‌هاي 5، 15، 45 و 95 سانتيمتر تخمين زده شد. سپس درصد كمبود رطوبت خاك و شاخص SMDI محاسبه گرديد. همچنين نتايج اين شاخص، با دو شاخص متداول SPI و RDI كه مبتني بر داده‌هاي بارش و تبخيرتعرق پتانسيل است، مقايسه و تحليل گرديد. بيشترين مقدار اين شاخص پس از يك دوره پر باران سالهاي 1994 و 1995 در سال 1996 است و كمترين مقدار نيز پس از سالهاي خشك 2008 تا 2010 در سال 2011 رخ داده است. با توجه به اينكه بيشترين و كمترين مقدار بارندگي در 2004 و 2021 است، شاخص‌هاي خشكسالي SPI و RDI، شديدترين ترسالي و خشكسالي را در سالهاي مذكور نشان داده‌اند. در سال 2010، 2011 ، 2016 و2021 خشكسالي هاي شديدي رخ داده كه هر سه شاخص در اين مورد نتايج مشابهي داشته اند. در بررسي روابط بين پارامترهاي هواشناسي و شاخص‌ها، نتايج نشان داد شاخص SMDI كمترين ضريب تبيين را با تبخيرتعرق (0.25)، شاخص RDI (0.4) و پس از آن با شاخصSPI  و بارش (0.45) دارد. همچنين نتايج نشان داد همبستگي و ارتباط قوي بين دو شاخص SPI و RDI وجود دارد. درخصوص خشكسالي‌هاي حدي و خيلي شديد كه ميزان بارش كاهش زيادي داشته و تبخيرتعرق نيز افزايش مي يابد، شاخص RDI مناسبتر بوده و شدت خشكسالي را با دقت بالاتري نشان مي‌دهد و حساسيت آن نسبت به شرايط آب و هوايي بيشتر از شاخص SPI است. لذا توصيه مي گردد در مناطق خشك و نيمه خشك كه شدت خشكسالي به آستانه شديد و خيلي شديد نيز مي‌رسد، از شاخص‌هايي استفاده گردد كه علاوه بر بارش، عوامل ديگر را در نظر بگيرد.