ارزيابي و اولويت‌بندي ريسك سدها با استفاده از روش تركيبي DEMATEL-ANP

سدها علاوه بر منافع اجتماعي بسياري كه دارند امكان دارد با گذشت زمان نيز خطرات اجتماعي، اقتصادي، زيست‌محيطي و فني‌مديريتي را داشته باشند. سد پديده عظيمي درطبيعت محسوب مي‌گردد و اثرات آن بر روي محيط‌زيست به‌صورت گسترده است. يكي از مسائلي كه مي‌بايد در زمان بهره‌برداري سدها موردبررسي قرار مي‌گيرد، آثار زيست‌محيطي منفي در منطقه احداث سد است. از اثرات زيست‌محيطي منفي براي سدها به‌عنوان مثال مي‌توان به رسوب‌گذاري در مخزن و درياچه سد، تشديد فرسايش در اراضي پايين‌دست، شورشدن اراضي كشاورزي به‌علت بالاآمدن سطح آب‌هاي زيرزميني اشاره كرد. اثرات ريسك‌هاي نام برده‌شده براي سدسازي، ممكن است جبران‌ناپذير باشد. اين پژوهش، با هدف ارزيابي اثرات ريسك‌هاي چهار معيار اجتماعي، اقتصادي، فني ‌مديريتي و زيست‌محيطي متأثر از احداث سد‌ها بر حوضه‌آبخيز موردبررسي قرار گرفته است. تصميمات مربوط به مديريت اين سدها نيازمند شناخت خطرات و ريسك‌هاي موجود در سد و اولويت‌بندي آن‌هاست. استفاده از روش‌هاي تصميم‌گيري چندشاخصه‌اي، ابزار مناسبي براي ارزيابي ريسك‌هاي مختلف در اين سدها مي‌باشد. در اين مقاله از روش تركيبي ديماتل- فرايند تحليل شبكه‌اي، جهت شناسايي روابط بين معيارها و زيرمعيارهاي ريسك و اولويت‌بندي آن‌ها استفاده ‌شده است. بنابراين، چهار معيار و 42 زيرمعيار براي ارزيابي ريسك‌هاي سه سد طالقان، ماملو و لار به‌روش فرايند تحليل شبكه‌اي استفاده شده و نتايج نشان مي‌دهد كه سد طالقان در اولويت اول ريسك قرار دارد و زيرمعيار اشتغال، مربوط به معيار اقتصادي، با وزن 0.0720 داراي بيش‌ترين ‌ريسك و زيرمعيار تملك اراضي، مربوط به معيار فني ‌مديريتي با وزن 0.0029 داراي كم‌ترين ريسك نسبت به‌كل زيرمعيارها مي‌باشد. هم‌چنين با انجام تحليل حساسيت بيش‌ترين حساسيت نسبت به افزايش و كاهش 50 درصدي وزن معيار اقتصادي و كم‌ترين حساسيت نسبت به افزايش و كاهش 30 درصدي وزن معيار فني‌مديريتي مي‌باشد.