بررسي تغييرات مؤلفه‌هاي بيلان آب با استفاده از مدل SWAT+ و تعيين نقش عوامل مؤثر بر آن‌ها

گزارش‌هاي دقيق بيلان منابع آب اهميت زيادي در ارتقاي برنامه‌ هاي مديريت پايدار حوضه‌هاي آبريز دارد. هدف اصلي در اين مطالعه ارزيابي و استفاده از مدل SWAT+، به‌عنوان نسخه جديد مدل SWAT در شبيه‌سازي فرايندهاي هيدرولوژيكي و تعيين نقش عوامل مؤثر در تغييرات مؤلفه هاي بيلان آبي در حوضه آبريز طشك بختگان است. در اين راستا بعد از تهيه اطلاعات موردنياز و واردكردن آن‌ها به مدل SWAT+، مراحل واسنجي و صحت‌سنجي مدل براي جريان رودخانه‌ها در 10 ايستگاه هيدرومتري، جريان پايه در سه ايستگاه بالادستي‌ و هم‌چنين واسنجي تراز آب زيرزميني، تبخيروتعرق و عملكرد محصولات عمده كشت‌شده در سطح حوضه در طول بازه زماني (1980-2014) انجام شد. ارزيابي نتايج واسنجي مدل در بيش‌تر ايستگاه‌ها مقادير شاخص‌ (0.5 R2) و (0.2 NSE) را نشان مي‌دهد كه نتايج مطلوب و قابل‌قبول بود. مقايسه نتايج بيلان آب حاصل از SWAT+ با نتايج ساير مطالعات نشان مي‌دهد كه مقادير نهايي پارامتر تبخير-تعرق بيش‌تر و جريانات سطحي كم‌تر از نتايج ساير پژوهش‌ها بود، به‌طوربه‌طوري‌كه فقط در مقايسه با نتايج مدل SWAT، سه مؤلفه مذكور به‌ترتيب افزايش 0.17، 1.13 و كاهش 0.06 ميليارد مترمكعب در سال را نشان مي‌دادند. بررسي تغييرات مكاني و زماني مؤلفه‌‌هاي بيلان نيز نشان ‌داد كه تغييرات بارش و تبخير-تعرق از شمال به جنوب حوضه كاهشي است و در مناطق پربارش تناسب و همخواني نوسانات آن‌ها بيش‌تر است. بيش‌ترين عامل در كاهش مقادير آبدهي (74.7 درصد) و افزايش تبخير-تعرق (80.3 درصد)حوضه مربوط به عوامل غيراقليمي و انساني از جمله تغيير كاربري اراضي، احداث سدها و ... است و تأثير عوامل اقليمي بر تغييرات آبدهي و تبخير-تعرق  به‌ترتيب 25.3 درصد و 19.7 درصد است. ارزيابي نتايج واسنجي مدل SWAT+ و مقايسه نتايج آن با ساير مطالعات انجام‌شده در حوضه حاكي از عملكرد قابل‌قبول اين مدل در شبيه‌سازي و تفكيك سهم عوامل مختلف اقيلمي و انساني در شرايط هيدرولوژيكي حوضه موردمطالعه مي‌باشد. لذا با توجه به قابليت هاي جديد اين مدل و اصلاح فرايندهاي شبيه سازي آب هاي زيرزميني و تبادلات آن با رودخانه نسبت به مدل SWAT، استفاده از اين مدل در جهت برآورد و تدقيق مؤلفه هاي بيلان آبي حوضه هاي آبريز توصيه مي گردد.