توصيف حرم و خادمان امام هشتم (ع) در مدايح رضوي دورۀ صفوي

اشعار فارسي در كنار تأثيرگذاري ادبي و ابلاغ پيام، از بعد فرهنگي و جامعه‌شناسي نيز حائز اهميتند. با توجه به رسمي‌شدن مذهب شيعه از دوره‌ صفويه، اين حكومت از وجود بارگاه رضوي در ايران براي گسترش سياست‌هاي مذهبي خود نيز بهره برد و شعرا را به سرودن مدايح مذهبي تشويق كرد. شعراي اين دوره در ضمن مدح امام هشتم (ع)، اوضاع اجتماعي و بناها و رسوم زمانه را نيز بازتاب داده‌‌اند كه از نظر تاريخ تطّور شيعه در ادبيات فارسي حائز اهميت است. در مدايح رضوي در دورۀ صفوي به برخي كيفيات حرم امام هشتم (ع) چون: كاشي‌كاري، عطرافشاني، روشنايي حرم، انواع خدمت‌هاي حرم رضوي و... اشاره شده كه منطبق با مستندات تاريخي است. در اين ميان بيشترين مضمون مدايح رضوي درباره روشنايي و خوشبويي حرم مطهر است كه با توجه به نيّت واقفان و تعداد وقف‌نامه‌هاي رضوي براي تخصيص اين دو امر در قرن‌هاي دهم تا دوازدهم، به‌طور كامل مطابقت دارد. كيفيت زيارت و توصيف زائران و حرم رضوي در اين دوران بيش از همه در مدايح رضوي صائب تبريزي و اشرف مازندراني بازتاب يافته‌ است. با وجود اين اشارات، شعراي اين دوره در سرودن اين اشعار بيشتر به كليات همراه با تخيّل و تصويرسازي توجه داشته‌اند و توصيفات جزيي درباره‌ حرم رضوي كمتر در اشعار ايشان آمده است.