مطالعۀ جامعه شناختي مناسبات پزشك و بيمار در ايران

در اين پژوهش، ضمن بررسي الگوهاي جهاني موجود مناسبات پزشك و بيمار با توجه به موقعيت خاص ايران، الگويي از مناسبات پزشك و بيمار در اين كشور ارائه شده است.داده‌هاي تحقيق از مصاحبه با پزشكان، بيماران، دانشجويان پزشكي و متخصصان حوزۀ سلامت و همچنين تحليل اسنادي قوانين، طرح‌ها و لايحه‌هاي مربوط به حوزة سلامت بعد از انقلاب 1357 در راستاي دستيابي به ديدگاهي همه‌جانبه از اين الگو كسب شده است. نظريۀ داده‌بنياد چندگانه ضمن ايجاد حساسيت نظري، با بهره‌گيري از تكنيك مثلث‌سازي به متقن شدن يافته‌هاي پژوهش كمك كرده­است. در روش به‌كاررفته محققين تنها به داده‌هاي پژوهش اكتفا نكرده، بلكه نظريات موجود و پژوهش‌هاي انجام شده در حوزه مورد مطالعه نيز براي تحليل يافته‌ها به‌كار رفته‌اند.يافته‌ها در دو مقولۀ اصلي مناسبات پدرمآبانه و مناسبات تجاري ميان پزشك و بيمار جاي مي‌گيرند. در مناسبات پدرمآبانه نشان داديم چطور دوران دانشجويي، آموزه‌ها و تجربيات اين دوران شكلي از رابطۀ پدرمآبانه را در دانشجويان ايجاد مي‌كند. اين آموزه‌ها در شكل رابطۀ پدرسالار به‌منزلة عادت‌وارة پزشكي در مناسبات پزشك و بيمار نهادمند مي‌شوند. در كنار فرهنگ پدرسالار، عوامل اقتصادي نيز در اين مناسبات نقش دارند كه در طرح‌هاي خصوصي‌سازي و تعرفه‌گذاري‌ها خود را نشان مي‌دهند.سنتز اين عوامل فرهنگي و اقتصادي، شكل‌گيري الگوي جديدي از مناسبات پزشك و بيمار در ايران است كه آن را الگوي پزشكي تهاجمي ناميديم. مناسباتي كه در آن نه‌تنها پزشك در قالب پدري مسلط بر رابطه در موضع فرادست از بيمار قرار دارد، بلكه در شكل فروشنده در بازاري رقابتي دنبال فروش كالاي سلامتي نيز هست.