مطالعه تطبيقي حدوث جسماني نفس در كلام اسلامي و حكمت متعاليه

«حدوث جسماني نفس» از جمله مباحث مشترك كلام اسلامي و حكمت متعاليه است. در كلام اسلامي، دو رويكرد تَبَعي و اَصالي در اين باب مطرح است؛ رويكرد تبعي، نفس را مشروط به حدوث مزاج معتدل در بدن، حادث دانسته و رويكرد اصالي، نفس را همچون ديگر اجسام و به نحو مطلق حادث مي‌داند. ديدگاه حدوث اصالي نفس نيز نسبت به نحوۀ حدوث، تفسيرهاي مختلفي ارائه كرده است؛ عرض بودن، يكساني با هيكل محسوس، جسم لطيف بودن، جزء اصلي بدن، و جزء لايتجزا بودن نفس از آن جمله است. دليل اصلي متكلمان بر حدوث مبتني بر ناسازگاري قِدَم نفس با صفاتي چون قادر مختار بودن خداوند است. در مقابل، ملاصدرا معتقد به ناسازگاري ميان حدوث زماني نفس و تجرد ذاتي آن بوده و بر انگارۀ «جسمانية الحدوث و روحانية البقاء» تأكيد دارد. مسئله تحقيق، مطالعه تطبيقي و تحليل ديدگاه كلام اسلامي و حكمت متعاليه در مسئله حدوث نفس است. تفاوت ميان رويكرد كلامي و فلسفي به مباني هستي‌شناختي و انسان‌شناختي آن دو بازمي‌گردد. نظريه حدوث جسماني نفس در كلام و فلسفه، علاوه بر اشتراك در برخي لوازم، داراي پيامدهاي متفاوتي همچون تفاوت در ملاك هويت شخصي است. در اين مقاله با روش تحليلي ـ تطبيقي، حدوث جسماني نفس از ديدگاه كلام اسلامي و حكمت متعاليه مورد واكاوي قرار گرفته و نقاط تلاقي و تمايز آن دو در مباني و لوازم برجسته گرديده است.