مفهوم‌سازي و ارزيابي سلامت آبخيز آسياب‌ رود شهرستان چالوس

مقدمه و هدف: پژوهش حاضر باهدف مفهوم‌سازي و ارزيابي وضعيت سلامت آبخيز آسياب‏ رود واقع در شهرستان چالوس، استان مازندران انجام شد. مواد و روش‌ها: ابتدا اطلاعات‌پايه منطقه‌اي شامل داده‌هاي اقليمي، هيدرولوژي، فرسايش و رسوب، اقتصادي و اجتماعي از گزارش‌هاي پيشين جمع‌آوري و تحليل شد. هم‌چنين چندين بازديد صحرايي در راستاي ارزيابي عمومي از وضعيت بوم‌شناختي، اقتصادي و اجتماعي منطقه و تكميل اطلاعات از حوزه آبخيز موردمطالعه به عمل آمد. سپس مفهوم‌سازي چارچوب عملكردي سلامت آبخيز بر اساس رويكرد مفهومي فشار، حالت، پاسخ در مقياس زيرآبخيزهاي مطالعاتي صورت گرفت. در اين راستا، ابتدا شاخص فشار، از طريق تحليل نيروهاي محركه فعاليت‌هاي انساني و تغييرات آب‌وهوايي بر آبخيز موردمطالعه بررسي شد. سپس وضعيت موجود محيط طبيعي و عملكرد آبخيز به فشارهاي وارده در قالب شاخص وضعيت مورد تحليل قرار گرفت. هم‌چنين شاخص‌ پاسخ آبخيز آسياب‌رود براي بيان درجه‌اي از پاسخ جامعه و يا برآيندهاي مختلف آبخيز به تغييرات تحميل‌شده به سامانه آبخيز محاسبه شد. يافته‌ها: نتايج به‌دست‌آمده نشان داد كه شاخص سلامت كل آبخيز آسياب‌رود با مشاركت نسبي شاخص‌هاي فشار، حالت و پاسخ به‎ترتيب 18، 39 و 43 درصد برابر 0/50 و طبعاً وضعيت متوسط بود و حدود 83 درصد آبخيز در طبقه متوسط سلامت قرار گرفت. نتيجه‌گيري: به‌رغم قرارگيري وضعيت سلامت آبخيز آسياب‌رود در شرايط متوسط، در صورت عدم اتخاذ سياست‌هاي مناسب مديريتي، امكان افت وضعيت سلامت آبخيز مزبور و طبيعتاً رخداد پاسخ‌هاي نامطلوب دور از انتظار نيست.