بررسي اثر شوري آب‌هاي زيرزميني بر كاهش عملكرد مركبات در استان مازندران

مقدمه و هدف: شوري آب آبياري يكي از مهم‌ترين عوامل در كاهش محصولات كشاورزي است. استان مازندران يكي از مهم‌ترين مناطق در زمينه‌ي توليد مركبات در ايران است كه بخشي از باغ‌هاي مركبات آن با آب‌هاي زيرزميني آبياري مي‌شوند. بنابراين اين تحقيق، با هدف بررسي شوري (EC) آب‌هاي زيرزميني در استان مازندران و تأثير آن بر عملكرد مركبات انجام شد. براي اين منظور، داده‌هاي شوري مربوط به 300 حلقه چاه مربوط به شركت آب منطقه اي استان مازندران، هم به‌صورت مكاني و هم به‌صورت زماني در نوار ساحلي استان مازندران به مساحت 8252 كيلومترمربع در مدت 9 سال متوالي و طي دوره هاي شش ماهه، با استفاده از نرم افزار ArcGIS 10.7.1 پهنه بندي شدند. مواد و روش ها: نقشه ‌هاي شوري با روش كريجينگ معمولي (OK) و با استفاده از ميانگين شوري در دوره‌ها ي شش ماهه از ابتداي سال  1391تا پايان سال 1399، با استفاده از نرم افزار ArcGIS 10.7.1 به دست آمد. براساس رابطه ارائه شده براي كاهش عملكرد نسبت به شوري ((1/4-EC)100-13=Y)، به ترتيب شوري هاي 1/40، 2/17، 2/94 و 3/71 dS/m براي حصول عملكردهاي برابر 100، 90، 80 و 70 درصد، در نظر گرفته شد. بر اين اساس، مساحت تحت عملكردهاي 100%، 90-100%، 80-90% و 70% به‌دست آمد. آزمون من-كندال و تخمين گر شيب سِن نيز براي پيش بيني تغييرات در سال هاي آتي استفاده شد. يافته ها: نقشه‌هاي EC پهنه‌بندي شده نشان دادند كه شوري آب‌هاي زيرزميني از غرب به شرق استان، افزايش مي يابد. براساس آزمون من-كندال، روند تغييرات زماني معني داري براي مساحت هاي تحت عملكرد 70% (3/71EC ) و عملكرد 100% (1/40EC ) به‌دست آمد، كه نشان مي‌دهد شوري آب‌هاي زيرزميني مي تواند براي باغ‌هاي مركبات نوار ساحلي استان مازندران نگران كننده باشد. براساس معادله حاصل از تخمين گر شيب سِن، برآورد شد كه چنانچه اين روند ادامه يابد، از سال 1400 مساحت تحت عملكرد 100% به صفر خواهد رسيد و حداكثر تا سال 1426، بازده توليد مركبات در نوار ساحلي، به زير 70 درصد خواهد رسيد. نتيجه گيري: نتايج اين تحقيق نشان داد كه شوري آب‌هاي زيرزميني در قسمت شرقي با گذشت زمان بيش‌تر شده و سطح وسيع تري را در اطراف تالاب ميان كاله در بر مي گيرد كه احتمالا مي تواند به دليل نشت آلودگي تالاب به سفره آب‌هاي زيرزميني آن محدوده باشد. كاهش كيفيت آب هاي زيرزميني در طي زمان، مي تواند ناشي از دو عامل كاهش بارندگي در سال هاي اخير و حفر چاه هاي غيرمجاز و متعاقباً برداشت بي رويه از چاه هاي منطقه دانست. در كل، پيشنهاد مي شود كه آب‌هاي زيرزميني در اين منطقه به صورت كاملاً كنترل شده، مورد بهره برداري قرار گيرد تا از كاهش روند كيفي آن جلوگيري شود.