شبيه سازي رواناب حوضه هاي آبخيز مناطق خشك در مقياس ماهانه با استفاده از مدل SWAT (مطالعه موردي: حوضه آبخيز لار)

مقدمه و هدف: بشر در طول حيات خود شاهد حوادث مختلف هيدرولوژيكي مانند كمبود آب، خشكسالي، سيل، وقوع بهمن و ... بوده است كه دامنه خطر اين حوادث تابع رفتار متغيرهاي هيدرولوژيكي و خصوصيات حوضه هاي آبخيز مي باشد. فقدان آمار و اطلاعات يا كافي نبودن آمار درست و مناسب سبب شده است تا بررسي و شناخت رفتار متغيرهاي هيدرولوژيكي و خصوصيات حوضه هاي آبخيز با دقت قابل قبولي صورت نگيرد. بر همين اساس، مدل هاي هيدرولوژيكي ابزار مناسبي براي ارزيابي وضعيت كنوني منابع آبي و پيش بيني شرايط آتي با آگاهي و درك از اندركنش ها و تعاملات حاكم در سطح حوضه هاي آبخيز مي باشند. مواد و روش ها: در اين پژوهش، با استفاده از مدل SWAT اقدام به انجام شبيه سازي بارش- رواناب حوضه آبخيز لار شد كه براي اين منظور از داده هاي روزانه بارش، دما و دبي طي دوره آماري مشترك (2017-1988) استفاده شد. شبيه سازي اوليه مدل هيدرولوژيكي در افزونه SWAT انجام و از نرم افزار SWAT-CUP و روش SUFI-2 به عنوان يك الگوريتم بهينه براي تحليل حساسيت، واسنجي و اعتبارسنجي مدل استفاده گرديد. يافته ها: بر پايه مدل SWAT منطقه مورد مطالعه به 37 زيرحوضه و 308 واحد پاسخ هيدرلوژيكي تقسيم گرديد. علاوه بر اين، با تحليل حساسيت 24 پارامتر موثر بر شبيه سازي رواناب ماهانه خروجي حوضه آبخيز لار مشخص شد كه تعداد 7 پارامتر براساس مقادير دو شاخص t-state وp-value، به عنوان پارامترهايي با بيشترين اثرگذاري انتخاب و از اين 7 پارامتر، سه پارامتر شماره منحني براي شرايط رطوبتي متوسط، فاكتور بازگشت جريان پايه به آبراهه اصلي و متوسط آب قابل استفاده به عنوان حساس ترين پارامترها در شبيه سازي رواناب شناسايي گرديدند. سپس مدت 18 سال از دوره آماري (1988-2005) جهت واسنجي و 12 سال (2006-2017) براي اعتبارسنجي انتخاب شد. همچنين كارآيي و راندمان مدل با استفاده از ضرايب NS، R2، p-factor و r-factor مورد ارزيابي قرار گرفت. مقادير اين ضرايب طي دوره واسنجي به ترتيب 0/80، 0/82، 0/80 و 0/33 و طي دوره اعتبارسنجي 0/90، 0/90، 0/39 و 0/43 برآورد گرديد. علاوه براين، انطباق زماني نقاط اوج و فرود هيدروگراف هاي شبيه سازي شده و اندازه گيري شده دبي نيز دقت بالاي مدل در شبيه سازي را تأييد كرد. نتيجه گيري: نتايج كسب شده نشان مي دهد كه با وجود جريان فصلي و بدون جريان پايه و همچنين فراواني روزهاي با جريان صفر، مدل SWAT از قابليت بالايي جهت شبيه سازي دبي ماهانه حوضه هاي آبخيز مناطق خشك برخوردار است.