بررسي مكاني درجه آسيب‌‌پذيري حوزه‌ آبخيز با رويكرد اقليمي (مطالعه موردي: حوزه آبخيز درودزن، استان فارس)

مقدمه و هدف: بررسي مكاني درجه آسيب‌پذيري در جهت شناسايي مناطق آسيب‎پذير و تصميم‏‌گيري براي حفاظت از منابع طبيعي و دستيابي به توسعه پايدار گام مهمي است. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسي مكاني درجه آسيب‌‏پذيري حوزه‏ آبخيز سد درودزن در استان فارس با رويكرد اقليمي انجام شد. مواد و روش‌ها: داده‌هاي اقليمي 9 ايستگاه كليماتولوژي در بازه زماني 1370-1399 مورد استفاده قرار گرفت. شاخص ‏هاي تأثيرگذار بر آسيب‏‌پذيري حوزه‏ آبخيز كه شامل شاخص بارش فصل مرطوب، فصل خشك، دماي دوره سرد، دماي دوره گرم، حداكثر سرعت باد و ارتفاع از سطح دريا بودند استخراج گرديد. پس از تعيين شاخص‌‏هاي مذكور، شاخص آسيب‏ پذيري كلي (OVP) محاسبه شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد شاخص فصل خشك به‎ترتيب در محدوده 6/40 تا 66/19 ميلي‌متر براي ايستگاه‏‌هاي چمريز و امام‏زاده اسماعيل و شاخص فصل مرطوب به‎ترتيب در محدوده 70/67 تا 538/03 ميلي‏متر براي ايستگاه‌‏هاي اقليد و چمريز متغير است. همچنين شاخص دوره سرد به‎ترتيب بين محدوده 1/77 تا 2/65 درجه سانتي‌گراد براي ايستگاه درودزن و زرقان و شاخص دوره گرم به‎ترتيب 1/52 تا 2/21 درجه سانتي‏گراد براي ايستگاه چمريز و زرقان به‎دست آمد. شاخص حداكثر سرعت باد به‎ترتيب بين محدوده 0/80 تا 0/85 كيلومتر بر ساعت براي ايستگاه‌‏هاي اقليد و درودزن محاسبه شد. ارتفاع از سطح دريا نيز بررسي شد. نتايج مبتني بر تحليل شاخص‏ هاي اقليمي نشان مي‏دهد كه شاخص آسيب ‏پذيري كل در ‏آبخيز سد درودزن بين 25/7 تا 34/2  قرار گرفته و در طبقه با درجه برگشت‌‏پذير مي‌باشد. نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج به‎دست ‏آمده و در نظر گرفتن پتانسيل خوب اين حوزه آبخيز، نياز به در نظرگرفتن اقدامات مديريتي و پيش‌گيرانه در برابر تهديدات خشك سالي و سيل ناشي از تغييرات اقليمي و تغييرات انساني حائز اهميت است. با توجه به اينكه طبق استاندارد روش مذكور شاخص كمتر از 40 در محدوده برگشت‎پذير مي‎باشد. لذا با توجه به قرارگيري شاخص آسيب‎پذيري محدوده مورد مطالعه با رويكرد اقليمي در محدوده كمتر از 40 مي‎توان نتيجه گرفت كه هر چند منطقه به‎ويژه در سال‎هاي اخير دچار تغييرات زيادي شده است ولي با توجه به تغييرات جزئي شاخص‎هاي اقليمي در بلندمدت اين حوزه آبخيز هنوز تا مرزهاي تاب‎آوري از جنبه‎هاي فيزيكي فاصله داشته و با اتخاذ الگوهاي مديريتي مناسب قابليت برگشت به شرايط ايده‎آل را دارد. نتايج تحقيق، علاوه بر بيان اهميت تأثيرات تغيير مؤلفه‏‌هاي اقليمي، به كاربرد آن‏ها در به‎‏كارگيري مديريت صحيح و سازگار با تغييرات مؤلفه‏ هاي  اقليمي در سياست‌‏هاي آتي مديريت حوزه‏‌آبخيز  كمك شاياني خواهد كرد.