ارزيابي اقرار در امور كيفري از منظر نظريه عقلانيت ماكس وبر

از مباحث مهم حقوق كيفري، موضوع ادله اثبات دعوي است. چراكه با توجه به اصل برائت، مجازات كردن افراد مستلزم اثبات رفتار خلاف قانون از طريق ارائه ادله است. در ميان ادله، اقرار داراي اوصاف و شاخص‌‌هاي منحصربه‌فردي است كه در تمام نظام‌هاى حقوقى، از حيث توان اثباتى، نقش تعيين‌كننده‌اي دارد. اهميت جايگاه اقرار در نظام تقنيني ايران به حدي است كه از آن با تعابير خاصى نظير ملكه دلايل و سيد‌البينات ياد مي‌‌كنند. به همين دليل، علاوه بر اهميت ضرورت مطالعه‌‌ عميق آن، مي‌‌توان از منظرهاي گوناگون علمي و روش‌شناختي نيز به آن نگريست و آن را از نگاه انديشمندان و نظريه‌‌پردازان مورد ارزيابي قرار داد.نظريه عقلانيت ماكس وبر از جمله نظريات جامعه‌‌شناسي است كه در حوزه حقوق و به ويژه قانونگذاري تأثيرگذار بوده است. اين نظريه بر اداره امور بر اساس معيارهاي علمي، ملموس، منطقي، قابل محاسبه و قابل پيش‌‌بيني تأكيد مي‌‌كند. در مقاله حاضر، تلاش بر آن است كه با روشي توصيفي ـ تحليلي به ارزيابي اقرار از منظر نظريه عقلانيت ماكس وبر پرداخته شود. نتيجه اين نوشتار نشان مي‌‌دهد اگرچه مي‌‌توان جلوه‌‌هايي از عقلانيت را در قواعد مهمي همچون قابل ارزيابي بودن و قابل تجزيه‌‌پذير بودن اقرار در نظام تقنيني ايران مشاهده نمود؛ اما در مقابل تعريف قانونگذار از اقرار، پذيرش رجوع از اقرار، لزوم اقرار نزد قاضي و تعدد اقرار در برخي جرايم علاوه بر اينكه با دو قاعده مذكور منافات دارد، با شاخص‌‌هاي نظريه عقلانيت ماكس وبر از جمله قابليت ارزيابي، جامعيت، عيني و ملموس بودن اقرار نيز همسو نيست.