تأثير مقدار و اندازه ذرات زغال زيستي كنوكارپوس بر خصوصيات فيزيكي و هيدروليكي و تبخير از سطح خاك لوم شني

سابقه و هدف: يكي از اقدامات مهم براي بهبود نگهداري آب در خاك و درنتيجه افزايش حاصلخيزي خاك، استفاده از اصلاح كننده ها است. در مناطق خشك و نيمه‌خشك، به‌علت نبود پوشش گياهي كافي و بازگشت مقدار كم بقاياي گياهي به خاك، مقدار مواد آلي خاك بسيار كم است لذا مصرف انواع كودهاي آلي مي‌تواند راه‌كار مناسبي براي بهبود شرايط فيزيكي و شيميايي خاك در اين مناطق باشد. در سال‌هاي اخير از بيوچار به‌عنوان اصلاح‌كننده خاك (منبع كربن آلي) و به‌نوعي روشي براي ترسيب كربن در خاك‌هاي مناطق خشك و بياباني استفاده‌ شده است. توانايي بالاي اين ماده در جذب و نگهداري عناصر غذايي و جلوگيري از آبشويي آن‌ها، جذب فلزات سمي و كودهاي شيميايي باعث افزايش حاصلخيزي خاك مي‌شود. بافت غالب خاك منطقه سيستان لوم شن مي‌باشد كه داراي ظرفيت نگهداري آب پايين مي‌باشد. لذا به‌علت بارندگي بسيار كم، بافت خاك منطقه و تبخير بالا، اين تحقيق با هدف حفظ و افزايش ظرفيت نگهداري آب در خاك و بهبود ويژگي‌هاي فيزيكي خاك‌ لوم شني منطقه سيستان با به‌كار بردن تركيبات و اندازه‌هاي مختلف بيوچار تهيه شده از هرس شاخ و برگ درختچه‌هاي كنوكارپوس كشت شده در ايرانشهر انجام شد.مواد و روش‌ها: در اين تحقيق به بررسي تأثير سه دامنه قطر بيوچاركنوكارپوس (كمتر از 0/25، 1-0/25 و 1-2 ميليمتر) و سه مقدار بيوچار كنوكارپوس (2، 4 و 8 درصد وزني) بر خصوصيات هيدروليكي و فيزيكي خاك و تبخير از سطح خاك با بافت لوم شني منطقه سيستان پرداخته شد. آزمايشات در 3 تكرار و در قالب طرح كاملاً تصادفي انجام شد. براي انجام كار ستون‌هايي از جنس پلي اتيلن به قطر 10 سانتيمتر و ارتفاع 35 سانتي‌متر تهيه شد. ستون‌ها از كف به وسيله پارچه بسته شد. خاك با تيمارهاي مختلف اندازه و مقدار بيوچار به-صورت دستي به ستون‌ها افزوده شد و با ضربات آرام به بدنه ستون تا رسيدن به ارتفاع 30 سانتيمتر پر شد. براي اندازه‌گيري تبخير، 100 ميلي‌متر آب در 5 هفته (هرهفته 20 ميلي‌متر) به خاك اضافه شد. تبخير از سطح خاك هرروز به روش وزني اندازه‌گيري شد. هدايت هيدروليكي اشباع خاك به روش بار ثابت اندازه‌گيري شد. همچنين شوري و رطوبت خاك در سه عمق 10-0، 20-10 و 30-20 سانتي-متري خاك محاسبه شد. چگالي ظاهري و ظرفيت نگهداشت آب درخاك نيز اندازه‌گيري شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد با افزايش مقدار بيوچار مصرفي، چگالي ظاهري و هدايت هيدروليكي اشباع خاك نسبت به تيمار شاهد (تيمار بدون بيوچار) به ترتيب 29/32 % و 48/1 % كاهش يافت. با افزايش مقدار بيوچار و كاهش اندازه ذرات آن، ظرفيت نگهداشت آب در خاك افزايش يافت. تيمار 8 درصد وزني بيوچار و اندازه ذرات كمتر از 0/25 ميلي‌متر بيشترين (43/54 %) افزايش ظرفيت نگهداشت آب در خاك را دارا بود. با افزايش مقدار بيوچار و كاهش اندازه ذرات آن، شوري خاك نسبت به تيمار شاهد افزايش يافت. نتيجه گيري: با توجه به نتايج به دست آمده زغال زيستي اثرات مثبتي بر خصوصيات فيزيكي و هيدروليكي خاكهاي با بافت نسبتاً سبك دارد. اگرچه، اين تغييرات بستگي به مقدار و اندازه ذرات بيوچار دارد. استفاده از زغال زيستي به عنوان يك اصلاح كننده خاك در خاكهاي سبك بافت كه ظرفيت نگهداري آب كم و تبخير بالايي دارند، به خصوص در مناطق خشك و نيمه خشك كه با مشكل كمبود آب مواجه هستند، راهكار بسيار مناسبي است. اما بايد توجه داشت كه افزايش سطوح زغال زيستي در خاك ميتواند باعث افزايش شوري خاك شود. به طوركلي، با توجه به نتايج به دست آمده جهت بهره برداري حداكثري از افزودن زغال زيستي، علاوه بر انتخاب مقدار بهينه آن، در نظر گرفتن شرايط اقتصادي هم ضروري است. اين امر مستلزم انجام پژوهش هاي بيش تر به خصوص در شرايط مزرعه اي است.