جامعه و انواع آن درهندسه معرفتي ملاصدرا

ﺟﺎﻣﻌﻪ ي اﻧﺴﺎﻧﯽ، در ﻧﻈﺎم ﺧﻠﻘﺖ وﺟﻮد دارد و وﺟﻮد ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﭼﻪ ﻧﻮع وﺟﻮدي، از وﺟﻮد ﻫﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ، اﻋﺘﺒﺎري و ﺧﯿﺎﻟﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد؟ آﯾﺎ ﺑﺎ اﻋﺘﺒﺎر اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد و ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ي ﻫﻤﺎن اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ اداﻣﻪ ﺣﯿﺎت ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ؟ و ﯾﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎرِ اﺑﻨﺎي ﺑﺸﺮ، ﻧﯿﺎزي ﻧﺪارد؟ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎي در ﻣﺠﻤﻮع ﻓﻠﺴﻔﻪ ي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺻﺪرا ﻧﯿﺰ ﯾﮑﯽ از اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪاﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻋﺮﺻﻪ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ي ﻋﺎمّ ﺧﻮد، ﻓﻠﺴﻔﻪ ي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﺎﺻّﯽ ﺳﺎﻣﺎن داده اﺳﺖ. وي در ﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎ، ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎري ﺑﻮدن ﺟﺎﻣﻌﻪ اذﻋﺎن دارد و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮدِ )ﻏﯿﺮ ﻣﮑﺘﻔﯽ ﺑﺘﻔﺮّده(، ﻣﯽ داﻧﺪ و ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺗﻮانِ ﺣﻞّ ﻣﺸﮑﻼت ﺧﻮﯾﺶ را ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. وي اﻋﺘﻘﺎد ﺟﺎزم ﺑﺮ ﺗﻌﺎون و ﻫﻤﮑﺎري ﻣﯿﺎن اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ دارد و در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ، ﺑﻪ وﺟﻮد ﻗﺎﻧﻮن، ﭘﺲ از ﺗﺸﮑﯿﻞ اﺟﺘﻤﺎع، ﺟﻬﺖ ﺳﺎﻣﺎن دادن ﺟﺎﻣﻌﻪ ي اﻧﺴﺎﻧﯽ، اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ دارد. ﺻﺪرا ﺑﺎ وﺟﻮد اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺮ ﻋﻘﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ، وﻟﯽ ﺑﻪ ﻟﺰوم ﺗﺸﺮﯾﻊ و ﺷﺮﯾﻌﺖ در ﺟﻮاﻣﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎورﻣﻨﺪ اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن ﺑﺎ دارا ﺑﻮدن ﻋﻘﻞ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﻘﻮﯾﺖ و روﻧﻖ ﻧﺸﺌﻪ ي ﺣﺴّﯿﻪ ﻣﯽ ﭘﺮدازد و ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ، ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﺘﺪاﻧﯿّﻪ، ﻇﻬﻮر و ﺑﺮوز ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺻﺪراﻟﻤﺘﺄﻟّﻬﯿﻦ ﺿﻤﻦ ﭘﺬﯾﺮش ﻗﻄﻌﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﺘﺪاﻧﯿّﻪ ﺑﺮاي ﺣﯿﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺳﻮداي ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﺘﻔﺎﺿﻠﻪ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺘﻌﺎﻟﯿّﻪ دارد. در ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻓﺎﺿﻠﻪ ﺻﺪراﯾﯽ، ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﺤﻮر اﺳﺎﺳﯽ اﺳﺖ و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﺘﻌﺎﻟﯿّﻪ، ﻟﻄﻒ، اﺣﺴﺎن و ﮐﺮم، ﺑﻨﯿﺎد و ﺑﻨﯿﺎن اﺳﺎﺳﯽ اﺳﺖ. در ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻓﺎﺿﻠﻪ و ﻣﺘﻌﺎﻟﯿّﻪ ي ﺻﺪراﯾﯽ، وﺟﻮد ﻧﺒﯽّ، اﻣﺎم و ﻋﻠﻤﺎي ﻋﺎﻣﻞ، ﺿﺮورﺗﯽ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و در ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﺘﻌﺎﻟﯿّﻪ ﺑﺮاي اﺟﺮاي ﺷﺮﯾﻌﺖ و ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻌﺎش و ﻣﻌﺎد، ﻣﺠﺮﯾﺎن ﺷﺮﯾﻌﺖ ﺑﺎ اﺗﺼﺎل ﺑﻪ ﻋﻘﻞ ﮐﻞّ و ﻧﻈﺎم اﺣﺴﻦ رﺑّﺎﻧﯽ، در ﺟﺎﻣﻌﻪ ي اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ اﺣﺴﻦ اﻟﻔﻮاﻋﻞ، اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﯿﺰ ﺷﺒﯿﻪ ﻋﺎﻟَﻢ رﺑّﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد.