گرايش‌هاي موضوعي توليدات علمي مرتبط با كوويد 19 در حوزه‌هاي علوم انساني و اجتماعي: مقايسه ايران و كشورهاي شاخصِ پنج قاره

هدف: هدف پژوهش حاضر مقايسه گرايش‌هاي موضوعي توليدات علمي مرتبط با كوويد 19 در حوزه‌هاي علوم انساني و اجتماعي در ايران و كشورهاي شاخصِ پنج قاره بر اساس آثار وب آو ساينس است.روش‌شناسي: پژوهش علم‌سنجي حاضر داراي رويكرد ميان‌رشته‌اي از نوع تحليلي است؛ از فنون تحليل شبكه اجتماعي و هم‌رخدادي و نرم‌افزارهاي بيب اكسل، گفي و اس پي اس اس جهت تحليل داده‌ها و نرم‌افزار وي اُ اس ويوور جهت ترسيم خوشه‌هاي موضوعي به‌كار ‌گرفته ‌شده ‌‌است.يافته‌ها: ايالات متحده، انگليس، چين، استراليا و آفريقاي جنوبي كشورهاي شاخص هستند. ايران داراي جايگاه 37 در جهان و 13 در آسياست. خوشه‌بندي هم‌واژگاني در مطالعات ايالات متحده شش خوشه، چين و آفريقاي جنوبي هفت خوشه، انگليس هشت خوشه، استراليا و ايران ده خوشه را تشكيل دادند. بيشترين خوشه‌ها در مطالعات كشورهاي استراليا و ايران به دست ‌آمد. همچنين تفاوت معناداري ميان كشورها به لحاظ تعداد استنادات دريافتي وجود نداشته است؛ تعداد توليدات علمي كشورها در حوزه‌هاي علوم انساني و اجتماعي و حوزه سلامت با يكديگر تفاوت معنا‌داري ندارند؛ اما ميان ميزان توليدات مربوط به كوويد 19 در حوزه‌هاي علوم انساني و اجتماعي و ميزان شيوع بيماري (تعداد مبتلايان) در ايران و كشورهاي شاخص رابطه مثبت و معنادار است.نتيجه‌گيري: بر اساس نتايج، ظهور كوويد-19 به‌عنوان يك موضوع مهم بهداشتي و اجتماعي، مديريت عوارض مختلف اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي را اجتناب‌ناپذير كرده است. در همين راستا در نتايج اين تحقيق تكرار مفاهيمي چون توانمندسازي، مشاركت، حكمراني، مديريت و مديريت بحران و غيره به چشم مي‌خورد. اين امر نشان‌دهنده وجود تفكر و سياست‌هاي جديد در دوران پساكرونا براي كنترل و مهار چنين بحراني است. همچنين بر اساس نتايج تحقيق «افسردگي، سلامت روان، خطر، رسانه‌هاي اجتماعي، مديريت بحران و نفوذ» در مطالعات چيني از قاره آسيا با تأكيد بر مفهوم «تاب‌آوري» مهم‌ترين مفاهيمي‌اند كه گرايش‌هاي فكري غالب را پديد آورده‌اند. «آموزش عالي، يادگيري آنلاين، مديريت، نوآوري، سلامت روان، افسردگي، جامعه، تعامل، انگيزه و دانش» در انگلستان از قاره اروپا با تأكيد بر كليدواژه‌هاي «بحران و انگيزه» مهم‌ترين گرايش‌هاي محققان را به دست داده است. «افسردگي، استرس، حمايت اجتماعي، آموزش، مشاركت، نفوذ، مديريت، رهبري، اشتغال، خودآموزي، آموزش از راه دور و علم» در ايالات متحده آمريكا با تأكيد بر كليدواژه «آموزش از راه دور» مهم‌ترين گرايش‌هاي موضوعي پژوهشگران آمريكايي در اين زمينه است. «رسانه‌هاي اجتماعي، آموزش، سواد، جامعه، رضايت، تأثير، سلامت روان، فقر، حكمراني و علوم انساني» در مطالعات آفريقاي جنوبي مهم‌ترين گرايش‌هاي فكري محققان در اين زمينه را تشكيل مي‌دهد. محوري‌ترين آنها «تحصيلات عالي و فقر» است. در مطالعات استراليا از قاره اقيانوسيه، «آموزش، فناوري، گردشگري، مديريت، علم، فرهنگ، مددكاري اجتماعي، سلامت روان، افسردگي، اضطراب و نئوليبراليسم» پرتكرار و مهم بوده و با تأكيد بر «بحران و جنسيت» از مهم‌ترين گرايش‌هاي پژوهشگران است. در مطالعات ايراني، «افسردگي، تأثير، رفتار، ادراك خطر» در ميان مهم‌ترين گرايش‌هاي پژوهشگران جايگاه محوري دارد. برجسته‌ترين كليدواژه «شبيه‌سازي» است. به اين ترتيب در حوزه موضوعي مورد بحث نيز تفاوت‌هايي در گرايش‌هاي موضوعي بين كشورها وجود دارد. بااين‌حال، در نگاهي كلي به نتايج تحليل خوشه‌اي كشورهاي مورد مطالعه، مي‌توان گفت كه خوشه‌هاي كشورهاي چين و استراليا با موضوعاتي مانند «فناوري و رسانه، مديريت و سلامت روان» و خوشه‌هاي كشورهاي انگلستان و آمريكا با موضوعاتي مانند «افسردگي، جامعه، آموزش، مشاركت، مديريت، يادگيري آنلاين و علم و دانش» هم‌پوشاني موضوعي دارند.