از تزاحم تا تكامل: مطالعه تطبيقي نظريات و مباني حقوق محيط‌زيست با قاعده لا ضرر

قاعده لا ضرر در فقه محيط‌ زيست با تمركز بر آيات قرآنيِ دال بر قاعده لا حرج و روايت مربوط به سمره‌ بن جندب كه از پيامبر گرامي اسلام (ص) نقل شده، عدم ثبات مباني حقوق محيط‌زيست كنوني را هدف قرار داده است. در اين پژوهش، با روش توصيفي تحليلي، مفاهيم و معاني پنج‌گانه فقهي قاعده لا ضرر در مقايسه با مباني حقوق محيط‌زيست بررسي مي‌شود. مروجين اين مباني معتقدند: با محور قرار دادن انسان در حقوق محيط‌زيست، بشر بتواند زندگي سالم‌تر و ايمن‌تري را تجربه كند و با قانون‌گذاري صرف، از بحران زيست‌محيطي آن جلوگيري كنند لكن بازانديشي اسلامي در مورد نظريات حقوق محيط‌زيست، حاكي از آن است كه پذيرش راستين سازوكار قاعده لا ضرر، تلقي متمايز از برهم‌كنش انسان و محيط پيرامون را ارائه دهد. انسان به‌صورت كلي بايد از تمايلات مادي و نفساني خويش بكاهد، زيرا تزاحم و اضرار نتيجۀ طبيعي جامعه زياده‌خواه است، لذا مراجعه تفصيلي به منابع فقه اسلامي، مباني مطرح‌شده در حقوق محيط‌زيست را تصحيح مي‌كند. همچنين ناهماهنگي مقدمات و نتايج و عدم استقصاي جامع تمامي جوانب مرتبط با محيط و انسان، نقدهاي تأمل‌برانگيز وارد بر اين مباني و نظريات است.