شيوه‌هاي ساخت و كاركرد نوواژه‌هاي تركيبي در شعر شفيعي كدكني

شاعران صاحب سبك در هر دوره با نوآوري، به سخن خود نوعي تشخّص بخشيده‌اند. يك مورد از اين نوآوري‌ها ساخت تركيبات تازه است. شفيعي كدكني از جمله شاعراني است كه بهره‌گيري از واژه‌هاي تركيبي در شعر او بسامدي چشمگير دارد. پاره‌اي از اين واژه‌ها، برساخته‌ شاعر هستند و پاره‌اي ديگر كمابيش در شعركهن يا شعر معاصر فارسي سابقۀ كاربرد دارند. در اين مقاله، توجّه و تأكيد بر نوواژه‌هاي مشتق و مركّبي است كه شاعر متناسب با زبان شعر خود، ساخته و به كارگرفته است. با توجّه به اهميّت واژه‌سازي در شعر، ضروري مي‌نمايد كه اين ويژگي در شعر شاعران شاخص زبان فارسي كاويده شود. شفيعي كدكني يكي از شاعران برگزيدۀ شعر معاصر است كه سروده‌هايش مجال چنين كاوشي را مي‌دهد. دستمايۀ پژوهش پيش رو، شيوه‌هاي تركيب‌سازي در دو مقولۀ اسم و صفت و تأثير آن در بهسازي سروده‌هاي اين شاعر است. اين پژوهش به شيوۀ توصيفي-تحليلي انجام شده است. محدوده‌ مورد بررسي، هفده دفتر شعر شفيعي كدكني است كه سرانجام در سه مجموعه، تجميع شده‌اند. ساخت اسم و صفت مركّب و مشتق در شعر شفيعي كدكني به يكي از اين چند روش انجام گرفته است: اسم يا صفت مشتق حاصل از افزودن وند اشتقاقي به تكواژ پايه؛ دو اسم در كنار هم (اضافه‌ مقلوب)؛ يك اسم و يك صفت (تركيب وصفي مقلوب)؛ دو اسم در كنار هم با رابطه‌ تشبيه (اضافه‌ تشبيهي) و ... . بسامد و گوناگوني اسامي و صفات مركّب و مشتق به كار رفته در شعر شفيعي كدكني، شامل 85 مورد اسم، و 93 مورد صفت است.