بررسي منصب قصّه‌خوان و آيين‌هاي درباري مربوط به آن در طول تاريخ ادب شفاهي ايران (تا دورۀ قاجار)

دربار پادشاهان از ديرباز، جلوه‌گاه آيين‌ها و مناسباتي بوده كه با ريشه‌هاي ادب و تاريخ هر ملّت پيوند خورده است و به تبع آن، فرهنگ و تمدّن پيشينيان به گونه‌اي تسلسل‌وار، در پيدايش فرهنگ آيندگان تأثيرگذار بوده است. قصّه‌گويي و قصّه‌خواني به عنوان يكي از مناصب و تشكيل‌دهندۀ آيين‌هاي ادبي در دربار، سنّت ديرين ادب شفاهي را تجديد حيات نموده است. دربارۀ اين منصب در ادوار مختلف ادبي مي‌توان گفت: بعضي از نويسندگان، تشكيل اوّلين دورۀ قصّه‌گويي ايراني را مربوط به دورۀ كيانيان و هخامنشيان و بعضي، خنياگران عهد اشكاني يعني«گوسانان» مي‌دانستند. در دوره‌هاي بعدي يعني دوره‌هاي سامانيان تا غزنويان، «موبدان» و «نديمان» اين نقش را همراه با حماسه‌خواني ايفا كردند و يك نديم مي‌بايستي داراي مجموعۀ آدابي از جمله: شاعري، خنياگري، شيواسخني و نمايش‌پردازي مي‌بود. در دورۀ مغولان نيز، قصّه‌هاي ايراني در اثر تلخي‌هاي حملۀ مغولان بيشتر جنبۀ مذهبي پيدا كرد. در دربار صفويّه، قصّه‌خواني به اوج شكوفايي خود رسيد و اين منصب در دربار قاجار با عنوان «نقّال‌باشي» تجديدي دوباره پيدا مي‌كند. اين جُستار به روش تحليل كيفي سعي بر آن دارد تا به بررسي اين منصب و به تبع آن تغييرات آيين‌ها و آداب آن در دربار پادشاهان ايراني بپردازد.