بررسي روند تغييرات گردوغبار در نيمه‌شرقي ايران

در سال‌هاي اخير، پديده گردوغبار به يكي از مهمترين چالش‌هاي زيست‌ محيطي در سراسر جهان تبديل شده است. كشور ايران با توجه به حاكم بودن اقليم خشك و نيمه‌خشك بر آن، هميشه از توليد و گسترش مواد معلق در هوا به ويژه گردوغبار آسيب ديده است. در پژوهش حاضر به ارزيابي روند و شدت تغييرات گردوغبار با استفاده از شاخص عمق نوري هواويز يا Aerosol Optical Depth در نيمه‌شرقي ايران پرداخته شد. بدين منظور ابتدا در سامانه گوگل ارث انجين از داده‌هاي AOD باند آبي با طول موج nm470 محصول MCD19A2 سنجنده موديس در مقياس زماني روزانه ميانگين‌گيري شد و داده‌هاي ماهانه AOD از ابتداي سال 1380 تا انتهاي سال 1401 استخراج شد. در مرحله بعد ماه‌هاي داراي بيشترين ميانگين AOD انتخاب شد و ارزيابي روند و شدت تغييرات گردوغبار بر روي داده هاي اين ماه‌ها انجام. به‌منظور ارزيابي روند تغييرات AOD از آزمون من‌كندال و همچنين براي ارزيابي شدت تغييرات آن از رگرسيون خطي استفاده شد. نتايج حاكي از آن است كه بيشترين مقدار AOD در محدوده مورد بررسي در چهار ماه آوريل، مي، ژوئن و جولاي معادل با ماه‌هاي شمسي فروردين تا مرداد رخ داده است. همچنين نتايج تحليل روند و شدت تغييرات AOD در ماه آوريل با احتمال بيش از 70% و با شدت زياد و خيلي زياد در بيشتر مناطق مورد بررسي در حال افزايش است. اين درحالي است كه شاخص مورد بررسي در ماه هاي مي، ژوئن و جولاي به‌ترتيب در بخش قابل ملاحظه‌اي از نيمه‌غربي، نيمه‌شمالي و نيمه‌شرقي با شدت‌هاي مختلف با احتمال بيش از 70% در حال افزايش است. با توجه به نتايج پژوهش حاضر لازم است با مديريت مناسب، عوامل مؤثر بر ايجاد گردوغبار در مناطقي كه گردوغبار در حال افزايش است، روند تغييرات را كنترل يا كاهش داد.