سازوكارهاي ارتقاي خويشتن‌داري از منظر قرآن

زمينه و هدف: خويشتن‌داري نقش مهمي در سلامت معنوي و اجتماعي ايفا مي‌كند و آموزه‌هاي ديني ظرفيت بالايي در ارتقاي خويشتن‌داري دارند. ازآنجاكه خويشتن‌داري دربردارنده مفاهيم و اجزاي گوناگوني است و تقويت و ارتقاي آن منوط به بهره‌گيري از سازوكارهاي برخاسته از فرهنگ و ارزش‌هاي خاص هر جامعه‌اي است، پژوهش حاضر با هدف تبيين سازوكارهاي ارتقاي خويشتن‌داري از منظر قرآن انجام گرديد.روش بررسي: اين مطالعه بر اساس روش تحليل محتواي كيفي و با رويكرد تركيبي (قياسي و استقرايي) انجام شد. در مرحله قياسي با مراجعه به نظريات و تعاريف خويشتن‌داري در منابع مختلف، مفاهيم محوري اين موضوع شناسايي شد و در مرحله استقرايي، كليدواژه‌هاي مرتبط با مفاهيم شناسايي شده در مرحله پيشين، در قرآن كريم مورد جستجو قرار گرفت و پس از مرور بر آيات و مراجعه به تفاسير قرآن كريم، مفاهيم مرتبط بازيابي، كدگذاري و طبقه‌بندي شدند.يافته‌ها: سازوكارهاي ارائه شده در قرآن كريم براي ارتقاي خويشتن‌داري در هشت مقوله كلي، 21 مقوله فرعي و 82 مفهوم است كه بخشي از آنها همسو با نظريات موجود و مؤيد مفاهيم مرتبط با آن بوده و برخي ديگر، سازوكارهاي اختصاصي مورد اشاره در قرآن كريم مي‌باشند. اين سازوكارها شامل خودآگاهي، ارتقاي اهداف، ارتقاي انگيزه‌هاي دروني، ارتقاي انگيزه‌هاي بيروني، هشدار، خداگرايي و نفي خودگرايي، ايجاد و يادآوري عهد ايماني و نمادسازي است. نتيجه‌گيري: با توجه به اهميت خويشتن‌داري در زندگي فردي و اجتماعي، توجه به آن از نظرگاه ديني به‌ويژه قرآن كريم، ضروري است. سازوكارهاي ارائه شده مي‌تواند براي افراد، مؤسسات تربيتي و نهادهاي مرتبط با سلامت معنوي و اجتماعي مفيد باشد.