الهيات فرهنگ: تبيين وجوه الوهي فرهنگ ‌ها در بستر حقايق قرآني، براهين حكمي و تعاليم عرفاني

آنچه تحت عنوان الهيات فرهنگ در منابع غربي يافت مي شود؛ محصول انديشه ورزي الهيدانان حاشيه نشين جهان غرب است، نه جريان اصلي در نهاد علم. اما در جهان انديشه اي اسلام كه وحي، عقل، تجربه و...، هر يك اعتبار معرفت شناختي خود را دارد، اگر بتوان فرهنگ را مستند به يكي از چارچوبهاي معرفت ديني مانند كلام، عرفان، حديث، حكمت و...، مورد تبيين و تفهّم قرار داد؛ رهاورد اين مسير، اعتبار علمي خواهد داشت. در اين مقاله با استنطاق از معارف قرآني و ظرفيتهاي حكمت و عرفان اسلامي، «فرهنگ» مورد واكاوي قرار مي گيرد و طليعه اي براي الهيات فرهنگ مبتني بر حكمت و عرفان اسلامي رقم خواهد خورد. تبيين حكمي و عرفاني فاعليت حضرت حق در تكون و تحول فرهنگ ها و دولت يابي هر يك از اسماء الهي در هر دورۀ فرهنگي-تاريخي و نيز نقش كانوني انسان كامل در آمد و شد ادوار فرهنگي، به همراه تبيين جايگاه دين و شريعت به عنوان دو بعد ثابت و متغير يك حقيقت واحد كه متكفل تدبير و هدايت دو بعد ثابت و متغير جوامع و فرهنگ هاست، بخشي از رهاوردهاي اين تلاش نظري است. اين يافته ها مبتني بر روش قياسي - برهاني ذيل چارچوب نظري حكمت متعاليه فراهم آمده است.