بررسي تأثير مباني مدرنيته بر روش‌شناسي فهم قرآن: مهدي بازرگان و عبدالكريم سروش

جريان روشنفكري متجدّد در مسير آشتي ميان سنت و دنياي مدرن، از يك سو با مطالعه و اثرپذيري از الاهيات مسيحي و كارزار انديشه در غرب، و از سوي ديگر با بازخواني و نظريه‌پردازي در حوزه ماهيت وحي، چگونگي نزول قرآن و روش فهم آن، به ايجاد هماهنگي و سازواري ميان دين با مدرنيته روي آورد كه گاه موجب كم‌رنگي برخي وجوه دين و قرآن در مدرنيته شد. مهدي بازرگان و عبدالكريم سروش از جمله نمايندگان اين جريان هستند كه علي‌رغم تفاوت ديدگاه، مباني مشتركي در گرايش به مدرنيته داشتند. پژوهش حاضر ضمن بررسي برخي مباني مدرنيته همچون آزادي‌خواهي (ليبراليسم)، انسان‌محوري (اومانيسم)، اين‌جهان‌باوري (سكولاريسم)، اثبات‌باوري (پوزيتيويسم)، كثرت‌گرايي ديني، عقل‌گرايي، عمل‌باوري (پراگماتيسم) و تاريخ‌نگري، تحليل عصري و فلسفي در انديشه اين دو روشنفكر ديني، زبان و منطق فهم قرآن را بررسي مي‌كند. بر اساس نتايج تحقيق، اگرچه نحوه مواجهه اين دو روشنفكر ديني با مباني نظري مدرنيته در برخي ابعاد تشابهات و تمايزاتي دارد، اما در ريشه و بافت نظريه‌پردازي‌شان تأثيرات همسويي گذاشته است. روش‌شناسي فهم قرآن از منظر بازرگان متناسب با عصر خود در چارچوب مؤلفه‌هاي ساده مدرنيسم تحليل‌پذير است، اما رويكرد دين‌شناختي سروش با منطق پسامدرن و جريان الاهيات آزادي‌خواه به پيش مي‌رود.