تبيين محرك‌هاي مؤثر بر وضعيت شكنندگي كلان‌شهرها با رويكرد تحليل ساختاري (مطالعه موردي: كلان‌شهر تهران)

شهرها مانند هر سيستم پيچيده اي، اگر مديريت درست نداشته باشند، شكسته مي شوند؛ بنابراين درك شرايط شكنندگي براي احصاي استراتژي هاي مؤثر در پاسخ ها، بسيار مهم است. اين پژوهش با بهره گيري از رويكرد ساختاري به تبيين عوامل شكنندگي در كلان شهر تهران مي پردازد. همچنين پژوهش حاضر تحقيقي ميداني با رويكرد توصيفي-تحليلي بوده و به دنبال پاسخ به اين سؤال است كه عوامل مؤثر در شكنندگي شهر تهران كدام اند؟ براي تدوين چارچوب نظري، ابتدا با استفاده از روش اسنادي، ادبيات موضوع بيان شده و سپس بر اساس تكنيك پويش محيطي، داده هاي تجربي استخراج گرديده است. جامعه آماري اين پژوهش شامل 14 نفر از خبرگان و متخصصين حوزه شهرسازي بوده و روش نمونه گيري، هدفمند است. ابتدا بر پايه ادبيات نظري، 91 محرك به‌عنوان شاخص هاي اوليه شكنندگي شهري استخراج شدند، سپس بر اساس نظرات خبرگان از طريق پرسشنامه 51 محرك كه درصد اجماع كمتري داشتند حذف و 40 محرك باقي ماند. در گام بعدي پاسخ ها با استفاده از روش تحليل اثرات متقابل ساختاري در نرم‌افزار MicMac مورد تحليل و ارزيابي قرار گرفتند. در اين تحليل ميزان تأثيرگذاري مستقيم و غيرمستقيم محرك ها بر يكديگر و بر روند شكنندگي شهر تهران مشخص شد. نتايج نشان دهنده آن است كه از بين 40 محرك اوليه تأثيرگذار، تعداد 20 محرك در شكنندگي كلان شهر تهران نقش كليدي دارند. اين محرك ها عبارتند از: رشد سريع شهرنشيني؛ فقر متمركز؛ فساد مالي گسترده؛ نابرابري اجتماعي و جنسيتي؛ درصد بيكاري؛ بي ثباتي سياسي؛ بيماري هاي همه گير؛ سكونتگاه هاي غير رسمي؛ خشونت شهري؛ امنيت اقتصادي؛ ميزان مشاركت مردم؛ كمبود خدمات شهري اساسي؛ قرارگرفتن در معرض بلاياي طبيعي؛ ميزان امنيت اجتماعي؛ نابرابري درآمد؛ توزيع نامناسب ظرفيت هاي امنيتي-توسعه اي؛ تحريم ها؛ شوك هاي اقتصادي جهاني؛ ناامني واقعي؛ شوك هاي ناگهاني قيمت.