ابعاد و چگونگي تأثير ابيات الحاقي شاهنامه بر چند نگاره از نسخۀ بايسنقري

جذابيت‌هاي داستاني را مي‌توان از عوامل محبوبيت شاهنامه فردوسي در ميان خاص و عام به شمار آورد. محبوبيت اين اثر موجب علاقه هرچه بيشتر به رواج و انگيزه‌اي براي پيوند دادن آن با هنرها شد. نمونه‌هاي فاخر و شاخص پيوند هنر با شاهنامه را مي‌توان در نگاره‌هاي نسخه‌هاي درباري سراغ گرفت. نگارگران اين نسخه‌ها تنها بر محتواي داستان و روايت فردوسي تكيه نكرده و از مواردي همچون ابيات الحاقي، روايات عاميانه، سنت نگارگري و منابع جانبي تأثير پذيرفته‌اند. نمونه‌اي از اين‌گونه تأثيرپذيري در نگاره‌هاي نسخه بايسنقري به چشم مي‌خورد. در اين مقاله در جستجوي عامل جانبي بوديم كه در اين نسخۀ مصوّر بيشترين اثر را بر نگاره‌ها داشته‌است. فرضيه اين بود كه اين عامل نكته‌اي وابسته به متن يا تلقي مردم از شاهنامه باشد. به بررسي چهار نگارۀ مهم اين نسخه پرداخته و با تكيه بر عناصر متني و نشانه‌هاي تصويري مرتبط با مكتب هرات، عوامل تاثيرگذار بر ترسيم را معين كرده‌ و دريافتيم كه: از بين اين موارد، ابيات الحاقي بيشترين تأثير را بر نگاره‌هاي اين دستنويس دارد. اين ابيات با دارا بودن اركاني همچون توضيح مفصل‌ترِ اوصاف داستاني، امكان ترسيم جذابتر را فراهم مي‌آورند. از سوي ديگر، دسترسي به ابيات الحاقي به دليل ثبت در دستنويس‌ها، آسانتر از روايات عامه است. هرچند ترسيم نگاره‌هاي شاهنامه بر پايه ابيات الحاقي، بر جذابيت آنها مي‌افزايد، به دليل عدم يكپارچگي با روايت اصلي سبب ايجاد تناقض‌هايي در تصاوير و عدم همخواني با متن شاهنامه مي‌شود.