نسخه شناسي و بررسي موسيقي كناري و بيروني ديوان دبير اعلم

نسخ خطي گنجينه‌هاي ارزشمندي هستند كه اطلاعات ارزنده‌اي از زمان نگارش و شخص نگارنده دارند. نسخه مورد نظر اثري است از دبير اعلم كه از شاعران و نويسندگان دوره قاجار و عهده‌دار رسايل خاص محمدشاه و مظفرالدين شاه بود. هدف از اين پژوهش، آگاهي از ميزان تسلّط شاعر از قابليّت‌هاي زباني و ادبي بخصوص عناصر موسيقايي و نقش آنها در القاي محتواي مورد نظر او در ديوان است كه به صورت نسخه خطي در كتابخانه مركز احياي قم نگهداري مي‌شود. موسيقي شعر از عوامل مهم زيبايي شعر محسوب مي‌شود. نگارنده در مقالۀ حاضر ضمن معرفي نسخه حاضر، به روش كتابخانه‌اي- اسنادي و به روش توصيفي- تحليلي- آماري در صدد پاسخ‌گويي به اين پرسش است كه موسيقي بيروني و كناري اشعار دبير اعلم از چه قابليتي برخوردار است و غزليات وي شامل چه مضاميني است و كدام مورد از بسامد بالايي برخوردار است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه ديوان وي در سه قالب قصيده، قطعه و غزل سروده شده و عرفان از مضامين پر بسامد غزليات اوست. نسخه حاضر مشتمل بر اطلاعات ارزنده‌اي در خصوص معرفي خانواده و آثار وي تواند بود. از نظر موسيقي بيروني شاعر در سرودن ديوان از 9 بحر در 25 وزن استفاده كرده كه 5/5 درصد آنها اوزان دوري است. در بعضي موارد ايرادات وزني مشاهده مي‌شود. از نظر موسيقي كناري، اكثر شعرهايش غير مردّف است. در بين انواع رديف‌ها، رديف‌هاي فعلي بيشترين بسامد را دارند. در حروف مشترك قافيه، مصوت بلند+ صامت، از بسامد بالايي برخوردار است. در مواردي ايراداتي نيز در قافيه مشاهده شد.