از مدينه فاضلۀ اسلامي تا كلان شهر مدرن؛ مطالعۀ مقايسه‌اي انديشۀ فارابي و زيمل و دلالت هاي آن در فرهنگ و حيات شهري معاصر

شهر به‌عنوان يكي از كانون‌هاي اصلي تكوين دنياي مدرنِ غربي، مورد توجه متفكرين غربي همچون ماكس وبر، كارل ماركس و گئورگ زيمل قرار گرفته است. در مقابل در سنت اسلامي-ايراني، دركي از شهر در ذيل مدينۀ فاضله وجود داشته است كه باعث شده در مواجهۀ مسلمين با جهانِ غربي، تاملات الاهياتي دربارۀ شهر تبديل به حوزه‌اي گسترده شود. هدفِ اين مقاله، آن است تا با بهره‌گيري از روش مطالعۀ تطبيقي-تاريخي، الگوي مواجهۀ حكماي مسلمان نظير ابونصر فارابي، در مواجهه با پوليس يوناني را نشان دهد و از آن در مواجهۀ امروز با نظريات شهري مدرن بهره گيرد. براي اين هدف، ابتدا مواجهۀ انتقادي فارابي با پوليس يوناني را بررسي كرده‌ايم و پس از آن، به مقايسۀ ايدۀ فارابي با ديدگاه گئورگ زيمل پرداخته‌ايم. زيمل با توصيفي انتقادي، به تشريح ويژگي‌هاي فرهنگ و حيات شهري مدرن مي‌پردازد و مولفه‌هاي آن نظير محوريتِ اقتصاد پولي، فرديتِ فزاينده و از خودبيگاني و نظاير آنها را تشريح مي‌كند. در نتيجه‌گيري، با نظر به بصيرت‌هاي اين مطالعۀ تطبيقي، به موضوعات قابل پژوهش ديگري در اين حوزه با نظر به وضعيتِ شهرهاي اسلامي-ايراني در مواجهه با شهرهاي مدرن اشاره شده است.