بررسي مدل ‌هاي ارتباطي اخلاق و عرفان از منظر وين ‌رايت و ارزيابي آن از ديدگاه عرفان اسلامي

وين‌ رايت مناسبات اخلاق و عرفان را در دو گونه احتمالي در نظر مي‌گيرد: (1) اضمحلال اخلاق در بستر عرفان، (2) تقويت اخلاق توسط عرفان. او براي هر يك از اين دو گونه، دلايلي را ذكر و تحليل كرده و سپس ديدگاه خود را بيان كرده و در نهايت به اين نتيجه دست يافته كه اخلاق و عرفان از يكديگر منفك‌اند. به زعم او، اين انفكاك نه باعث تقويت آن‌ها توسط يكديگر مي‌شود و نه موجب اضمحلال آن‌ها. اين نوشتار، با نقد استدلال‌هاي وين‌رايت و برشماري و توضيح مدل‌هاي پنجگانه مناسبات اخلاق و عرفان بر اساس ديدگاه عرفان اسلامي، به اين نتيجه مي‌رسد كه بر خلاف ديدگاه او، ارتباط اخلاق و عرفان در دو گونه يادشده خلاصه نمي‌شود و فروكاستن اين ارتباط به آن دو گونه، ظرفيت‌هاي بسيارِ دخيل در بحث را مغفول مي‌نهد. با اين بررسي‌ها نشان داده مي‌شود كه استدلال‌هاي اصلي براي اثبات ناكارآمدي عرفان در شكل‌دهي به نوعي اخلاق، موجه نيست، بلكه استدلال‌هاي عارفان در اين راستا كه عرفان، هم در مرحله فرااخلاق و هم در مرحله هنجاري، موجب تقرر اخلاق مي‌شود، كافي به نظر مي‌رسد. در پايان، با توجه به آنچه گفته مي‌شود خواهيم ديد كه بايد به اين ديدگاه ملتزم شويم كه نگرش عرفاني براي زيستي كاملاً اخلاقي (در مراحل نهايي اخلاق) ضروري است.