بررسي تنوع ژنتيكي و گروه بندي ژنوتيپ هاي جو بر اساس شاخص هاي مرتبط با عملكرد دانه تحت شرايط ديم و آبياري تكميلي

مقدمه و هدف:  در آب و هواي مديترانه اي، تنش آبي كه اغلب در آخر فصل اتفاق مي ا فتد، عامل اصلي محدودكننده عملكرد غلات است. پژوهش حاضر با هدف بررسي تنوع ژنتيكي، وراثت‌پذيري و پيشرفت ژنتيكي برخي شاخص هاي مرتبط با اجزاي عملكرد دانه در جو تحت شرايط ديم انجام گرفت.مواد و روش‌ها: در اين تحقيق، 108 لاين و رقم جو در قالب طرح‌هاي آلفا لاتيس با دو تكرار در 9 بلوك در هر تكرار و دوازده كرت در هر بلوك در شرايط ديم و آبياري تكميلي طي فصل زراعي 99-1398 در ايستگاه تحقيقات كشاورزي ديم مراغه مورد ارزيابي قرار گرفت. صفات مورد ارزيابي شامل عملكرد دانه، روز تا خوشه دهي، روز تا رسيدگي فيزيولوژيكي، سرعت پرشدن دانه، وزن هزار دانه، شاخص برداشت، شاخص برداشت سنبله، شاخص باروري سنبله، شاخص باروري سنبله در رسيدگي و شاخص تقسيم بندي سنبله بود.يافته‌ها: تجزيه واريانس نشان داد كه بين ژنوتيپ ها براي همه صفات مورد مطالعه تفاوت معني داري وجود داشت. اين بدان معناست كه براي تمامي صفات تنوع ژنتيكي وجود دارد. به طور كلي، براي همه صفات، ضريب تغييرات فنوتيپي بالاتر از ضريب تنوع ژنوتيپي بود. تفاوت زياد بين ضرايب تنوع فنوتيپي و ژنوتيپي در شاخص باروري سنبله در رسيدگي، شاخص باروري سنبله و عملكرد دانه، نشان دهنده تأثير عوامل محيطي در بيان اين صفات مي باشد. براي صفات وزن هزار دانه، سرعت پرشدن دانه و شاخص باروري سنبله، وراثت پذيري متوسط تا بالا همراه با پيشرفت ژنتيكي بالا مشاهده شد كه نشان دهنده برتري عمل افزايشي ژن ها براي اين صفات است. اين نشان مي دهد كه انتخاب مي تواند در بهبود اين صفات موثر باشد. بر اساس تجزيه خوشه اي به روش وارد و با استفاده از فاصله اقليدسي، ژنوتيپ هاي مورد بررسي در هر دو شرايط ديم و آبياري تكميلي به 4 گروه اصلي تقسيم شدند. در شرايط ديم، گروه اول از نظر صفات عملكرد دانه، سرعت پرشدن دانه، وزن هزار دانه، شاخص برداشت، شاخص باروري سنبله و شاخص تقسيم بندي سنبله و در شرايط آبياري تكميلي، گروه دوم از نظر صفات عملكرد دانه، سرعت پرشدن دانه، وزن هزار دانه، شاخص برداشت، شاخص برداشت سنبله، شاخص باروري سنبله و شاخص باروري سنبله در رسيدگي در موقعيت بهتري قرار گرفتند.نتيجه گيري: بر اساس نتايج به‌دست‌آمده، انتظار مي‌رود كه عملكرد دانه با انتخاب غيرمستقيم براي صفات وزن هزار دانه، سرعت پرشدن دانه و شاخص باروري سنبله، بهبود يابد. مطابق با نتايج تجزيه خوشه‌اي، در شرايط ديم ژنوتيپ‌هاي گروه اول و در شرايط آبياري تكميلي ژنوتيپ‌هاي گروه دوم مي‌توانند در برنامه‌هاي اصلاح نباتات يا معرفي رقم مورد توجه قرارگيرند.