مكان يابي نواحي ژنومي كنترل كننده برخي صفات مورفولوژيكي در شرايط تنش شوري در لاين هاي اينبرد نوتركيب گندم نان

مقدمه و هدف: تنش شوري از جمله مهم ترين تنش هاي غيرزيستي بوده كه اثرات زيانباري بر عملكرد گياه و كيفيت محصول آن دارد. به طوري كه طبق پيش بيني هاي صورت گرفته تا سال 2050، 50 درصد زمين هاي كشاورزي بر اثر شوري قابليت كشت خود را از دست خواهند داد. به دليل پيچيدگي صفات مقاومت به شوري، اطلاعات اندكي از تعداد ژن ها، جايگاه كروموزومي آن ها و سهم نسبي هر يك از ژن ها در بروز و توزيع فنوتيپي وجود دارد. مكان يابي ژن هاي كمي مي تواند اين مدل پيچيده ژنتيكي را به اجزاي ژنتيكي منفرد تجزيه، كه در اين صورت صفات كمي نيز همانند صفات تك ژني بررسي خواهند شد.مواد و روش ها: به منظور شناسايي QTL هاي كنترل كننده برخي صفات ريشه و اندام هوايي در شرايط تنش شوري در گندم نان، 148 لاين اينبرد نوتركيب گندم نان بهاره حاصل از تلاقي رقم Yecora Rojo (زودرس و پاكوتاه به عنوان والد پدري با منشاء آمريكا) و ژنوتيپ No.49 (ديررس و پابلند به عنوان والد مادري با منشاء سيستان و بلوچستان) به همراه والدين مورد مطالعه قرار گرفتند. اين پژوهش در سال 1398 در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه محقق اردبيلي تحت شرايط تنش شوري (شوري 8 دسي زيمنس در متر مربع) و بدون تنش در محيط كشت پيت ماس و پرليت و به صورت فاكتوريل بر پايه طرح كاملاً تصادفي با پنج تكرار به اجرا درآمد. صفات اندازه گيري شده در اين آزمايش شامل طول ريشه، وزن‎تر  و خشك ريشه، وزن‎تر  و خشك اندام هوايي بود. براي تجزيه QTL از نقشه پيوستگي حاوي 202 نشانگر (177 نشانگر ريزماهواره و 51 نشانگر رتروترانسپوزون) استفاده شد كه طول نقشه حدود 691/36 سانتي مورگان با ميانگين فاصله 3/42 بين هر جفت نشانگر بود و 21 كروموزوم گندم نان را پوشش مي داد. تجزيه QTL به روش مكان يابي فاصله اي مركب (CIM) صورت گرفت و اثرات افزايشي QTL هاي شناسايي شده، برآورد گرديد. يافته ها: نتايج تجزيه QTL نشان داد كه در شرايط بدون تنش براي وزن خشك ريشه و وزن خشك اندام هوايي يك QTL، وزن‎تر  اندام هوايي دو QTL و براي وزن‎تر  ريشه و طول ريشه هر كدام سه QTL شناسايي شد. در شرايط تنش شوري براي وزن خشك ريشه و طول ريشه هر كدام يك QTL، براي وزن خشك اندام هوايي دو QTL و براي وزن‎تر  اندام هوايي سه QTL شناسايي شد. در بين QTL هاي شناسايي شده QRFW6A.n در شرايط نرمال و QSFW2A.s در شرايط تنش شوري بيشترين اثر افزايشي را داشتند. براي وزن خشك اندام هوايي و وزن‎تر  ريشه در شرايط نرمال و صفت وزن‎تر  اندام هوايي در شرايط تنش شوري اثر افزايشي مثبت QTL هاي مكان يابي شده نشان دهنده توارث الل مطلوب در اين جايگاه از والد Yecora Rojo به نتاج بود. واريانس فنوتيپي توجيه شده توسط اين QTL ها در شرايط نرمال از 5/43 تا 8/97 و در شرايط تنش شوري از 5/51 تا 7/43 درصد متغير بود. نتيجه گيري: در اين مطالعه تعداد QTL هاي شناسايي شده براي خصوصيات مرتبط با ريشه و اندام هوايي كم بود كه مي تواند به دليل تعداد بالاي QTL هاي با اثر كم، وجود اثرات متقابل و همچنين اثرات محيطي باشد.