ارزيابي كمي و كيفي برخي از صفات بيوشيميايي گياه داروئي آقطي (.Sambucus ebulus L) در رويشگاه‌هاي مختلف استان مازندران

مقدمه و هدف: گياهان دارويي منبع بسياري از مواد آلي از جمله متابوليت‌هاي ثانويه هستند كه به عنوان مواد اوليه تركيبات دارويي و صنعتي استفاده مي‌شوند. شناخت گياهان دارويي و استفاده از تركيبات آنها به جاي ساخت تركيبات شيميايي، همواره مورد توجه محققين بوده‌ است. آقطي (Sambucus ebulus L.) گياه دارويي و بومي ارزشمندي است كه در شمال ايران مي‌رويد. مواد و روش‌ها: در اين تحقيق به‌منظور ارزيابي برخي از صفات بيوشيميايي گياه آقطي از نظر كمي و كيفي، سه اندام برگ، ساقه و ميوه اين گياه از سه منطقه ساري، بابل و آمل در سه ارتفاع 100-0، 600-500 و 1000-900 متر از سطح دريا، با سه تكرار در قالب طرح كاملاٌ تصادفي جمع‌آوري و عصاره‌گيري شد و صفاتي مانند كلروفيل، كارتنوئيد، آنتوسيانين و پرولين مورد بررسي از نظر كمي قرار گرفت. همچنين صفات آنتوسيانين و پرولين نيز از نظر كيفي بررسي شد.يافته‌ها: نتايج آزمون‌ كيفي، حضور آنتوسيانين و پرولين را در هر سه اندام‌ نشان داد. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه ارتفاع از سطح دريا و اندام اثر معني‌داري بر كلروفيل a، كلروفيلb، كلروفيل كل، كارتنوئيد، آنتوسيانين و پرولين داشت. اثر منطقه نيز بر همه‌ي صفات مورد بررسي به جز كلروفيل b و كلروفيل كل معني‌دار بود. مقايسه ميانگين‌ها نشان داد كه كارتنوئيد و آنتوسيانين در هر سه اندام برگ، ساقه و ميوه گياه آقطي، با افزايش ارتفاع از سطح دريا، افزايش داشت. همچنين مقادير كلروفيل و پرولين با افزايش ارتفاع، در اندام برگ كاهش يافته اما در اندام‌ ساقه و ميوه‌‌، اين تركيبات افزايش نشان دادند. ميزان آنتوسيانين و پرولين در ميوه گياه آقطي بيشترين مقدار را دارا بود، اما ميزان رنگيزه‌هاي فتوسنتزي در اندام برگ بيشتر از ميوه و پس از آن ساقه بود. بيشترين ميزان كلروفيل a و b (21/45 و 11/55ميلي‌گرم بر گرم وزن تر) مربوط به اندام برگ، منطقه ساري در ارتفاع 100-0 متري از سطح دريا مشاهده شد. نتايج ضرايب همبستگي نشان داد كه بين رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، همبستگي مثبت و معني‌داري وجود داشته و بيشترين ميزان ضريب همبستگي بين كلروفيل b و كلروفيل كل (0/962=r ) مشاهده شد. نتيجه‌گيري: نتايج آزمايش حاضر، نشان مي‌دهد عوامل محيطي از جمله ارتفاع از سطح دريا و مشخصات جغرافيايي تأثير معني‌داري در ميزان متابوليت‌ها دارد. در مجموع با توجه به نتايج بدست آمده از اين تحقيق، بهترين رويشگاه از نظر بيشترين مقدار رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، از بين مناطق مورد مطالعه، منطقه ساري، بود.