بررسي تنوع اگرومورفولوژيكي برخي توده‌هاي ايراني زيره سبز (.Cuminum cyminum L) در شرايط آب و هوايي مشهد

مقدمه و هدف: تنوع ارقام يكي از عوامل مهم تاثيرگذار بر عملكرد محسوب مي‌شود. بنابراين شناسايي دقيق و صحيح ژنوتيپ‌ها و توده‌هاي شاخص بومي علاوه براينكه در برنامه‌هاي به زراعي اين گياهان ضرورت دارد در حفظ ذخاير ژنتيكي نيز بسيار موثر است. تحقيق حاضر ‌به‌منظور بررسي تنوع بين توده‌هاي زيره سبز از لحاظ توليد عملكرد وانتخاب توده‌هايي با پتانسيل مناسب جهت به‌گزيني انجام گرفت.مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسي خصوصيات فنولوژيكي، مورفولوژيكي و عملكردي توده‌هاي بومي زيره سبز، مطالعه‌اي در ايستگاه تحقيقاتي طرق در سال زراعي 1398-99 روي 30 توده بومي زيره سبز در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار انجام شد. خصوصيات تعداد روز تا 50 درصد گلدهي، رسيدگي فيزيولوژيكي و رسيدگي كامل بذر، ارتفاع، تعداد شاخه، تعداد چتر در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد گل در چترك، زيست توده و عملكرد دانه اندازه‌گيري شد. يافته‌ها: بين توده‌ها اختلاف معني‌داري از لحاظ تمامي صفات مورد مطالعه مشاهده شد. مساحت تاج پوشش 633-47 سانتي‌متر مربع، ارتفاع بوته 30-17/7 سانتي‌متر، تعداد شاخه 62/3-6/3 عدد، تعداد چتر در بوته 27/3-5/7 عدد، تعداد چترك در چتر 5/33-3/17 عدد، تعداد گل در چترك 5/85-4/30 عدد، زيست توده 17/38-1/92 گرم در بوته و عملكرد دانه 6/72-0/129 گرم در بوته متغير بود. براساس نتايج خوشه‎بندي كلاستر، توده‌ها در سه گروه مجزا قرار گرفتند. گروه‌بندي خوشه‌اي و مقايسه ميانگين گروه‌ها با ميانگين كل نشان دهنده برتري توده‌هاي متعلق به گروه دوم شامل توده‌هاي اراك 6 (15316)، بشرويه (38904) و مركزي 15 (14654) از لحاظ صفات مورفولوژيكي، اجزاي عملكرد و عملكرد دانه نسبت به ميانگين كل و ساير گروه‌ها بود. توده‌هاي زيره متعلق به گروه سوم در بيشتر صفات از ميانگين كمتري نسبت به ميانگين كل برخوردار بودند. نتايج نشان داد كه از بين توده‌هايي كه بالاترين ميزان مقاومت به بيماري فوزاريوم را از خود نشان دادند توده‌هاي آيسك (103C) از گروه سوم و خاش (22074) از گروه اول از عملكرد بالاي 11 گرم در بوته برخوردار بودند. اما عليرغم بالابودن ميزان عملكرد در توده آيسك ‌به‌دليل موثر بودن ساير صفات علاوه بر عملكرد در انجام كارهاي اصلاحي نمي‌توان اين توده را جهت انجام كارهاي اصلاحي پيشنهاد نمود.نتيجه گيري: تنوع قابل ملاحظه‌اي بين توده‌ها از لحاظ صفات مورد مطالعه مشاهده شد. بيشترين ميزان عملكرد دانه در توده‌هاي خاش متعلق به گروه اول و توده بشرويه از گروه دوم مشاهده شد كه با توجه به مقاومت نسبتا بالاي اين توده‌ها نسبت به بيماري فوزاريوم مي‌توان آن‌ها را به‌عنوان توده‌هاي منتخب جهت كارهاي اصلاحي پيشنهاد نمود.