معرفي نفيس اولين رقم يونجه سنتتيك اصلاح شده در ايران

مقدمه و هدف: يونجه (Medicago sativa L.)، به عنوان ملكه نباتات علوفه‌اي ، مهم‌ترين گياه علوفه‌اي در سراسر جهان از جمله ايران است. يكي از روش‌هاي رايج در اصلاح يونجه، معرفي ارقام سنتتيك است. در كشور ايران فعاليت‌هاي پژوهشي متعددي براي اصلاح و به زراعي يونجه صورت گرفته است ولي تاكنون تنها دو جمعيت اصلاح شده معرفي شده است و اين پژوهش براي معرفي اولين رقم سنتتيك يونجه با استفاده از ژرم‌پلاسم غني يونجه ايران صورت گرفت.مواد و روش‌ها: به‎منظور ارزيابي قابليت تركيب عمومي اكوتيپ‌هاي يونجه منطقه آذربايجان از طريق آزمون پلي‎كراس و انتخاب والدين برتر براي توليد واريته سنتتيك، 30 اكوتيپ بومي منطقه آذربايجان در مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان آذربايجان‌شرقي در خزانه پلي‌كراس كشت شدند. پس از جمع آوري بذور ناتني توليد شده از خزانه پلي‌كراس، ابتدا بصورت انفرادي در گلدان كشت و سپس در يك ماهگي به مزرعه منتقل شدند و صفات مختلف در آنها به مدت سه سال اندازه‌گيري شد. با ارزيابي 30 خانواده ناتني، يازده اكوتيپ براي توليد بذر سنتتيك انتخاب شدند. اكوتيپ‌هاي برتر انتخاب شده در شرايط كنترل شده با هم تلاقي يافتند و رقم سنتتيك توليد شد. رقم سنتتيك توليدي در پروژه‌هاي متعدد و در چندين مكان و طي چند سال به  همراه اكوتيپ‌هاي والدي و ارقام شاهد مورد ارزيابي قرار گرفت.يافته‌ها: تجزيه‌هاي آماري نشان داد كه تنوع گسترده‌اي بين خانواده‌هاي ناتني وجود دارد و با استفاده از اين تنوع، امكان گزينش والدها فراهم است. ميزان وراثت‌پذيري خصوصي عملكرد تر، عملكرد خشك، ارتفاع، نسبت وزن‌تر برگ به وزن‌تر ساقه و وزن‌خشك برگ به وزن‌خشك ساقه به ترتيب 51%، 50%، 46%، 11% و 19% برآورد گرديد. با توجه به ميزان قابليت تركيب عمومي اكوتيپ‌ها و به ويژه با لحاظ عملكرد علوفه‌تر و خشك، يازده اكوتيپ برتر براي توليد بذر سنتتيك انتخاب شدند. با اعمال گزينش با شدت 30%، ميزان پاسخ مورد انتظار براي عملكرد تر و خشك به ترتيب 3/2 و 1/58 تن در هكتار محاسبه گرديد كه انتظار مي‎رفت از نظر عملكرد تر 18% و از نظر عملكرد خشك 17/5% بازدهي وجود داشته باشد. با توجه به پائين بودن وراثت‌پذيري صفات وزن برگ به وزن ساقه در حالت تر و خشك، ميزان پاسخ براي صفات فوق، بسيار كم بود.نتيجه‌گيري: بر اساس نتايج بررسي‌هاي متعدد، ميانگين عملكرد علوفه‌تر و ماده خشك رقم سنتتيك توليدي به ترتيب 38609 و 10231 كيلوگرم در هر هكتار و عملكرد رقم شاهد نيز به ترتيب 31589 و 8371 كيلوگرم در هكتار شد. برتري اين رقم از نظر عملكرد علوفه‌تر و خشك نسبت به عملكرد رقم شاهد حدود 22% شد. در مجموع نتايج حاصل از اجراي پروژه‌هاي تحقيقاتي متعدد، نشان داد كه رقم سنتتيك اصلاح شده از برتري لازم براي معرفي به عنوان يك رقم جديد زراعي به بهره‌برداران و كشت و زرع گسترده آن برخوردار است و به عنوان اولين رقم سنتتيك به نام نفيس معرفي شد.