بررسي تنوع ژنتيكي برخي از جمعيت‌هاي گشنيز (.Coriandrum sativum L) ايران از لحاظ صفات فنولوژيك، مورفولوژيكي و زراعي

مقدمه و هدف: گشنيز از مهم‌ترين گياهان دارويي در دنيا است كه به‌طور گسترده در صنايع دارويي، آرايشي و بهداشتي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مواد و روش‌ها: به‎‌منظور  بررسي تنوع ژنتيكي اين گياه در ايران، 20 توده بومي گشنيز از نقاط مختلف كشور جمع‌آوري شده و در آزمايشي در قالب طرح‌ بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال‌هاي زراعي 1398-1397 و 1399-1398 در مزرعه تحقيقاتي پژوهشكده سبزي و صيفي مؤسسه تحقيقات علوم باغباني كرج انجام شد. در طول دوره رشد صفات فنولوژيك، مورفولوژيك و زراعي اندازه‌گيري و يادداشت‌برداري شدند. صفات بررسي شدند. صفات روز تا جوانه‌زني، طول بلندترين برگ پايه، تعداد برگ پايه، روز تا گلدهي كامل، روز تا رسيدگي كامل، ارتفاع بوته، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چتر نابارور در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد دانه در چترك، وزن هزار دانه، عملكرد دانه تك‌بوته، بيوماس تك‌بوته، شاخص برداشت تك‌بوته، عملكرد دانه، بيوماس و شاخص برداشت بررسي شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماري SAS و SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و به‌منظور گروه‌بندي جمعيت‌ها تجزيه خوشه‌اي به روش وارد و تجزيه به عامل‌ها با استفاده از روش چرخش وريماكس انجام شد.يافته‌ها: بر اساس نتايج تجزيه واريانس، بين توده‌‌هاي بومي مورد مطالعه از لحاظ اكثر صفات شامل طول بلندترين برگ پايه، تعداد برگ پايه، ارتفاع گياه، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چترك در هر چتر، تعداد دانه در چترك، وزن هزار دانه، عملكرد دانه تك‌بوته، بيوماس تك‌بوته، شاخص برداشت تك‌بوته، عملكرد دانه، بيوماس و شاخص برداشت اختلاف معني‌داري وجود داشت. ضرايب تغييرات فنوتيپي و ژنوتيپي براي بيشتر صفات بالا بود كه نشان‌ از تنوع زياد اين صفات در توده‌‌هاي بومي مورد بررسي داشت. وراثت‌پذيري عمومي صفات طول بلندترين برگ پايه، تعداد برگ پايه، ارتفاع، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد دانه در چترك، وزن هزار دانه، وزن دانه تك‌بوته، بيوماس تك‌بوته، شاخص برداشت تك‌بوته، عملكرد دانه، بيوماس و شاخص برداشت بالا بود كه پاسخ به گزينش اين صفات را در برنامه‌هاي اصلاحي مورد انتظار مي‌سازد. تجزيه خوشه‌اي 20 توده‌ بومي مورد مطالعه را در پنج گروه دسته‌بندي كرد. نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج، توده‌ كرمانشاه بيشترين عملكرد دانه را در دو سال دارا بود. عملكرد بيشتر اين توده‌‌ نسبت به ديگر توده‌‌هاي مورد بررسي به دليل دارا بودن بيشترين تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور، تعداد چترك در چتر و وزن هزاردانه بود. همچنين صفات طول بلندترين برگ پايه، تعداد برگ پايه، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد دانه در چتر، وزن هزار دانه، عملكرد دانه تك‌بوته، بيوماس تك‌بوته، شاخص برداشت تك بوته، عملكرد دانه، بيوماس و شاخص برداشت از وراثت‌پذيري بالايي برخوردار بودند كه نشان‌دهنده نقش بالاي عامل ژنتيك و تأثير كم عوامل محيطي بر كنترل اين صفات مي‌باشد.