ارزيابي تنوع ژنتيكي لاين‌هاي پيشرفته پر روغن كاملينا تحت شرايط ديم

مقدمه و هدف: توسعه كشت دانه‌هاي روغني يكي از اهداف مهم و كلان كشور در رسيدن به خودكفايي در اين زمينه است كه نقش به‏‌سزايي در امنيت غذايي كشور خواهد داشت. كاملينا يك دانه روغني اميدبخش است كه به‌طور بالقوه مي‎تواند به‌عنوان يك محصول كم نهاده براي توليد به ويژه در ديمزارها استفاده شود. با اين حال، اطلاعات كمي در مورد لاين‎‌هاي اصلاحي كاملينا وجود دارد. بنابراين، اين مطالعه با هدف بررسي و غربال لاين‏‌هاي پيشرفته كاملينا از نظر ويژگي‎‌هاي زراعي، عملكرد و درصد روغن دانه با استفاده از روش‎هاي آماري مختلف انجام شد.مواد و روش‎‌ها: در اين مطالعه تعداد 19 لاين پيشرفته پر روغن به ‌همراه رقم سهيل با هدف غربال از نظر ويژگي‎‌هاي زراعي، عملكرد و درصد روغن دانه مورد بررسي قرار گرفت. آزمايش در قالب طرح بلوك‎هاي كامل تصادفي با سه تكرار در ايستگاه تحقيقات سراب چنگايي خرم‌‏آباد، مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعي استان لرستان در سال زراعي 1400-1399 تحت شرايط ديم اجرا شد.يافته‏‌ها: بر اساس نتايج، صفات عملكرد روغن و عملكرد دانه با بيش از 40 درصد، داراي بيشترين ضريب تغييرات بودند. كمترين تنوع بر اساس اين آماره مربوط به صفات روز تا گلدهي و روز تا رسيدن بود. تجزيه واريانس نشان داد كه تنوع ژنتيكي معني‏‌داري بين ژنوتيپ‌ هاي مورد مطالعه از نظر اغلب صفات وجود دارد. بيشترين عملكرد دانه (901 كيلوگرم در هكتار)، محتواي روغن (35/83 درصد) و عملكرد روغن (324 كيلوگرم در هكتار) براي لاين DH60 ثبت گرديد. طبق نتايج مقايسه ميانگين، ارتفاع بوته ژنوتيپ‏‌ها بين 70/17 و 80/33 سانتي‏‌متر، روز تا گلدهي بين 124 و 136 و روز تا رسيدگي بين 156 و 167 بود. همبستگي بين عملكرد دانه و محتواي روغن دانه (**0/744) و عملكرد روغن (**0/995) مثبت و بسيار معني‌‎دار بود. بر اساس نتايج تجزيه خوشه‌‎اي، ژنوتيپ‌‎ها در سه گروه قرار گرفتند و گروه‏‌ها نيز به لحاظ آماري از نظر اغلب صفات داراي اختلاف معني‌‏دار بودند.نتيجه‏‌گيري: بر اساس نتايج همه روش‎‌هاي آماري مختلف شامل مقايسه ميانگين، تجزيه خوشه‌‎اي، باي‎‌پلات ژنوتيپ × صفت و شاخص SIIG لاين‎‌هاي DH61، DH60 و DH105 به‌عنوان ژنوتيپ‌‏هاي مطلوب و كانديد جهت برنامه‌‏هاي تحقيقات به‎‌نژادي و به‌‎زراعي بعدي شناسايي شدند. لاين‎‌هاي DH128، DH69، DH41 و DH82 به‌عنوان ضعيف‎‌ترين ژنوتيپ‏‌ها از نظر صفات مورد مطالعه تعيين شدند و قابل توصيه جهت كشت اقتصادي نيستند. نتايج اين مطالعه نشان داد كه كاملينا يك گياه زراعي سازگار با شرايط ديم و برخوردار از دوره رشد كوتاه است كه پتانسيل تنوع‎‌بخشي به تناوب در ديمزارها را دارد.