ارزيابي تنوع ژنتيكي و تحمل تنش كمبود روي در ارقام گندم بهاره

مقدمه و هدف: گندم مانند ساير محصولات زراعي در طول دوره رشد خود با محدوديت هاي زيست محيطي متعددي مانند كمبود عناصر ريزمغذي مواجه است. كمبود روي باعث ايجاد محدوديت در توليد محصول به ويژه رشد و عملكرد در خاك هاي آهكي مي شود. با توجه به اهميت اقتصادي و كشاورزي گندم در جهان و ايران، توجه و شناسايي روابط ژنتيكي بين ژنوتيپ ها، شناخت ميزان تنوع ژنتيكي و برآورد آن در ژرم پلاسم گندم توسط اصلاح‌كنندگان گياه ضروري است. تحقيق حاضر با هدف شناسايي تنوع ژنتيكي و بررسي شاخص هاي تحمل به تنش بر صفات فنولوژيك، فيزيولوژيك و بيوشيميايي در ارقام مطلوب گندم بهاره تحت شرايط نرمال و تنش كمبود روي انجام شد.مواد و روش ها: 64 رقم گندم بهاره در دو شرايط نرمال و تنش كمبود روي آزمايشي به‎صورت طرح لاتيس ساده در مزرعه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه اروميه در سال زراعي 99-1398 انجام شد. صفاتي همچون روز تا جوانه زني، روز تا سنبله دهي، روز تا گرده افشاني، روز تا رسيدگي فيزيولوژيك و طول پر شدن دانه، دماي كانوپي، كلروفيل كل، شاخص سطح برگ، وزن تر و خشك، محتواي نسبي آب، غلظت پروتئين، غلظت روي اندام هوايي و عملكرد دانه اندازه گيري شد. يافته ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه در هر دو شرايط نرمال و تنش كمبود روي براي اكثر صفات مورد بررسي تفاوت آماري معني داري بين ارقام وجود دارد. همبستگي هاي مثبت و معني دار بين عملكرد در شرايط نرمال و تنش با شاخص هاي MP، GMP، STI و HM مشاهده شد كه اين شاخص ها مناسب ترين شاخص ها براي غربال كردن ارقام در شرايط تنش كمبود روي شناسايي شدند. نتيجه گيري: به طور كلي براساس صفات مورد مطالعه، شاخص هاي تحمل و نتايج تجزيه به عامل و تجزيه خوشه ايي ارقام افلاك، دريا، اروند، روشن، كوير و سيروند به‎عنوان ارقام مطلوب و متحمل و ويناك، تجن، پارسي و پنجامو به‎عنوان ارقام نامطلوب و حساس معرفي شدند. از ارقام متحمل و حساس شناسايي شده مي توان در ايجاد جمعيت هاي دووالدي، بررسي بيان ژن و برنامه هاي به نژادي جهت توليد ارقامي با عملكرد بالا استفاده نمود.