بررسي تنوع ژنتيكي تعدادي از توده‌هاي ايراني نعناع‌فلفلي (Mentha piperita) با استفاده از صفات مورفولوژيكي

مقدمه و هدف: گياهان دارويي يكي از منابع غني تركيبات مهم هستند كه از گذشته‌هاي دور تا به امروز جايگاه ويژه‌اي در درمان بسياري بيماري‌ها پيدا كرده و دليل مهمي براي مطالعات زيادي در مورد گياهان دارويي شده است. از سوي ديگر گوناگوني گياهان باعث شده تا محققان ابتدا از نشانگرهاي مورفولوژيكي سپس از نشانگرهاي سينوژنتيكي براي انتخاب گياه برتر از لحاظ فيزيولوژيكي و ژنتيكي استفاده كنند  نعناع‌فلفلي (Mentha piperita) از جمله گياهان دارويي و معطر با ارزش در صنايع دارويي، غذايي، آرايشي و بهداشتي است كه به دليل طيف وسيع كاربرد آن در صنايع مختلف در سطح وسيعي از مزارع مورد كشت قرار مي‌گيرد. در بيشتر برنامه‌هاي به‌نژادي گياهان دارويي، بررسي ميزان تنوع ژنتيكي در ذخاير توارثي گياهي به عنوان يكي از مهمترين مراحل پيشبرد كار محسوب مي شود. از اين رو در اين پژوهش هدف از آزمايش بررسي تنوع ژنتيكي بر اساس تنوع مورفولوژي مي‌باشد. مواد و روش‌ها: در اين آزمايش به منظور بررسي تنوع صفات موفولوزيكي، به طور انتخابي ريزوم 12 توده‌ي گياه دارويي نعناع‌فلفلي اوايل ارديبهشت سال 1400 از نواحي مختلف ايران جمع‌آوري و در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در ايستگاه تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي شهرستان مشگين‌شهر اجرا شد. نتايج آزمايش با استفاده از نرم افزار spss و روش‌هاي آماري تك متغيره و چند متغيره بررسي گرديد.يافته ها: نتايج تجزيه واريانس داده‌ها نشان داد، بين صفات تفاوت معني‌داري در سطح احتمال 1 درصد و 5 درصد وجود دارد. صفات مورفولوژي مورد مطالعه از جمله ارتفاع گياه، تعداد شاخه‌ فرعي، تعداد برگ، تعداد ميانگره، طول ساقه، وزن تر گياه، وزن خشك گياه، طول ميانگره، طول گل‌آذين، تعداد برگچه، وزن خشك گل، وزن خشك برگ و سطح مقطع گياه در بين توده‌ها متغير بود و مشگين‌شهر، گلستان، اروميه و اردبيل در بين بقيه توده‌ها از لحاظ صفات مورفولوژيكي برتر بودند. بيشترين ميزان ضرايب همبستگي بين ارتفاع گياه با طول ساقه (0/97) مشاهده شد. تجزيه خوشه‌اي، توده‌هاي مورد بررسي را در سه كلاد طبقه‌بندي نمود. تجزيه به عامل‌ها نشان داد كه چهار عامل اول توانستند 91/3 درصد از واريانس كل را توجيه كنند. نتايج تجزيه عليت نشان داد كه صفات وزن خشك گياه و تعداد برگ بيش‌ترين اثر مستقيم  را در بين صفات داشتند. همچنين وزن خشك گياه بيش‌ترين اثر مستقيم و مثبت (0/75) را داشت.نتيجه گيري: بر اساس نتايج اين تحقيق تنوع ژنتيكي و مورفولوژيكي قابل توجهي بين توده‌هاي مختلف جمع‌آوري شده نعناع‌فلفلي وجود دارد كه نشان دهنده وجود پتانسيل ژنتيكي بالا در ژنوتيپ‌هاي نعناع‌فلفلي جهت استفاده در برنامه‌هاي به‌نژادي به عنوان انتخاب ارقام مناسب مي‌باشد.