تأثير سطوح آبياري بر روابط بين عملكرد و اجزاي عملكرد ارقام و لاين هاي اميدبخش سويا

مقدمه و هدف: سويا (Glycine max L.) گياهي يك‌ساله و خودگشن، ديپلوئيد، متعلق به تيره نخود Leguminosae مي باشد و از مهم‌ترين گياهان روغني در جهان محسوب مي شود. مقدار عملكرد روغن سويا بخش اقتصادي آن مي باشد كه به عملكرد دانه و اجزاي آن به آن وابسته مي باشد. شناخت روابط بين اين صفات و روابط آن ها براي اصلاح گران اهميت زيادي دارد. گزارش‌هاي مختلفي از روابط بين صفات با ميزان عملكرد دانه در سويا وجود دارد؛ لذا در اين تحقيق به بررسي پاسخ ارقام و لاين هاي مختلف سويا، از نظر عملكرد و اجزاي عملكرد در سه سطح تنش خشكي و نرمال براي انتخاب صفاتي كه مي توانند به‌عنوان معيارهاي انتخاب براي گزينش ارقام و لاين ها مدنظر باشند، پرداخته شده است. مواد و روش ها: به‌منظور ارزيابي اثر استرس خشكي بر عملكرد و اجزاي عملكرد و خصوصيات فيزيولوژيك ارقام و لاين هاي مختلف سويا و تحليل روابط بين صفات براي انتخاب ارقام مقاوم و سازگار با شرايط خشك ايران، آزمايشي به صورت اسپليت پلات بر پايه طرح بلوك هاي كامل تصادفي اجرا شد. در اين تحقيق سطوح آبياري شامل: 1- آبياري كامل 2- تنش بعد از گلدهي 3- تنش بعد از غلاف دهي به‌عنوان عامل اصلي و ارقام و لاين هاي سويا به‌عنوان عامل فرعي در چهار تكرار بود.  يافته ها: بين فاكتور اصلي (تنش خشكي) از نظر صفات ارتفاع بوته، سطح برگ، طول نيام، تعداد دانه در نيام، وزن خشك بوته، وزن دانه در هر نيام، وزن هزار دانه، عملكرد بيولوژيك، عملكرد اقتصادي و عملكرد بوته در واحد سطح و بين سطوح فاكتور فرعي (ارقام و لاين) از نظر كليه صفات مورد ارزيابي اختلاف معني‌داري در سطوح احتمال 5 و 1 درصد مشاهده شد. از نظر اثر متقابل فاكتور اصلي و فرعي فقط صفات ارتفاع بوته، طول نيام، تعداد نيام در بوته، تعداد دانه در نيام، وزن دانه در هر نيام و عملكرد بيولوژيك اختلاف معني‌داري در سطوح احتمال 5 و 1 درصد داشتند. با افزايش تنش از مرحله گلدهي به مرحله غلاف دهي عملكرد و اجزاي عملكرد كم شده و نسبت به شرايط آبياري كامل كم شد. تيمار بدون تنش (نرمال) با ميانگين 3134/40 كيلوگرم بيشترين عملكرد را نشان داد و نسبت به تيمار تنش بعد از غلاف دهي حدود  11/75 درصد عملكرد بيشتري را توليد نمود به عبارتي با افزايش شدت تنش عملكرد دانه كم شد. در بين ارقام مورد مطالعه از نظر عملكرد و اجزاي عملكرد لاين آرين و ژنوتيپ DPX به‌عنوان ارقام برتر و ارقام كوثر، پارسا و صبا نيز كمترين عملكرد را داشتند. نتيجه گيري: با افزايش تنش از مرحله گلدهي به محله غلاف دهي عملكرد و اجزاي عملكرد كم شد و نسبت به شرايط آياري كامل كاهش داشت. تيمار بدون تنش (نرمال) با ميانگين 3134/40 كيلوگرم بيشترين عملكرد را نشان داده و نسبت به تيمار تنش بعد از غلاف دهي  حدود 11/75 درصد عملكرد بيشتري داشت، به عبارتي با افزايش تنش، عملكرد دانه كاهش يافت. در بين ارقام مورد نيز مطالعه از نظر عملكرد و اجزاي عملكرد لاين آرين و ژنوتيپ DPX به‌عنوان ارقام برتر و لاين‌هاي كوثر، پارسا و صبا به‌عنوان لاين هاي ضعيف بودند.