هويت‌هاي مادي و گيمري در هزارۀ يكم پيش از ميلاد؛ مَندَ و يك بازنگري

تاختن دو نيروي پرجمعيت نظامي به سرزمين‌هاي مانئا، اورارتو، ماد و آشور، يكي از رخدادهاي مهم منطقۀ آسياي غربي در نيمۀ نخست هزارۀ يكم پيش از ميلاد است كه بازتاب آن، هم در نبشته‌هاي هم‌زمان با آن آشوريان ديده مي‌شود و هم در نوشته‌هاي بعدي نويسندگان يوناني‌زبان. اينكه اين مردمان از چه جمعيتي و با چه تباري بوده‌اند، موضوعاتي است كه به آن‌ها پرداخته شده است. پژوهش پيش‌رو ضمن بررسي اين نكته‌ها، به اين مسئله مي‌پردازد كه شناخت آشوري‌ها و بعدها توصيف پارسيان از هويت گيمري برآمده از چه نگرشي بوده و بر چه پايه‌هايي ايجاد شده‌اند. مطالعۀ كنوني نشان مي‌دهد دو اصطلاح «اومَّن-مَندَ/ ماندَ/ مَندو» و «اِرين-مَندَ/ ماندَ/ مَندو» در هزارۀ نخست پيش از ميلاد، به‌طور ويژه هم حامل نام تباري مادي‌ها و هم ذهنيت حاكم نزد شاهان و كاتبان درباري بوده است، همچنين هدف از بيان آن، خطاب‌كردن اختصاصي مادي‌ها بوده كه البته در كنار آن‌ها، صورت‌ها و آواي ديگر نيز در متون به كار رفته است. اينكه در هزارۀ يادشده، نام مَندَ براي نخستين‌بار براي سرزمين مادي‌ها به‌كار برده شده، نكتۀ بنياديني است كه از آن ياد شده است. اين مقاله نشان مي‌دهد توصيف دو فرمانرواي گيمري در متون اسرحدون و آشوربانيپال با نام يادشده، نه به‌منظور تعلق آنان به جمعيت مَندَ، بلكه اولاً در سطح فرهنگ آشوري ندانستن فرهنگ جمعيت‌هاي غرب فلات و دوم، انتساب نامشان به برخي از دشمنان براي تحقيرشان بوده است. اين مسئله، هم براي نام آن نام‌ها و هم براي نام گوتي بارها ديده شده است.